ಅಬ್ದೈರ್ವಾರಿಜಿಘೃಕ್ಷಯಾ: ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಬಡಬಾಗ್ನಿಯ ಮಗನಂತೆ ಪ್ರತಾಪ

ಮಳೆಗಾಲದ ಸಂಜೆ ಮೋಡಗಳು ಕವಿದಾಗ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಬೆಂಕಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ರಾಜನ ಪ್ರತಾಪಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬೆಂಕಿ ನೀರಿನಿಂದ ಆರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕವಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಪ್ರತಾಪವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 15 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Majesty of the King, verse 15

ವಿಷಯ: ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಾಪ · A prowess born of lightning

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅಬ್ದೈರ್ವಾರಿಜಿಘೃಕ್ಷಯಾರ್ಣವಗತೈಃ ಸಾಕಂ ವ್ರಜಂತೀ ಮುಹುಃ ಸಂಸರ್ಗಾದ್ವಡವಾನಲಸ್ಯ ಸಮಭೂದಾಪನ್ನಸತ್ತ್ವಾ ತಡಿತ್
ಮನ್ಯೇ ದೇವ ತಯಾ ಕ್ರಮೇಣ ಜನಿತೋ ಯುಷ್ಮತ್ಪ್ರತಾಪಾನಲೋ ಯೇನಾರಾತಿವಧೂವಿಲೋಚನಜಲೈಃ ಸಿಕ್ತೋಽಪಿ ಸಮ್ವರ್ಧತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अब्दैर्वारिजिघृक्षयार्णवगतैः साकं व्रजन्ती मुहुः संसर्गाद्वडवानलस्य समभूदापन्नसत्त्वा तडित्
मन्ये देव तया क्रमेण जनितो युष्मत्प्रतापानलो येनारातिवधूविलोचनजलैः सिक्तोऽपि सम्वर्धते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

abdairvārijighṛkṣayārṇavagataiḥ sākaṃ vrajantī muhuḥ saṃsargādvaḍavānalasya samabhūdāpannasattvā taḍit
manye deva tayā krameṇa janito yuṣmatpratāpānalo yenārātivadhūvilocanajalaiḥ sikto’pi samvardhate

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅಬ್ದೈರ್ವಾರಿಜಿಘೃಕ್ಷಯಾರ್ಣವಗತೈಃ (अब्दैर्वारिजिघृक्षयार्णवगतैः, abdairvārijighṛkṣayārṇavagataiḥ) = ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೋಡಗಳೊಡನೆ (ಅಬ್ದೈಃ ವಾರಿ ಜಿಘೃಕ್ಷಯಾ ಅರ್ಣವ ಗತೈಃ) (with the clouds that had gone to the sea wishing to take up water)
ಸಾಕಂ (साकं, sākaṃ) = ಜೊತೆಗೆ (along with)
ವ್ರಜಂತೀ (व्रजन्ती, vrajantī) = ಹೋಗುತ್ತಿರುವ (going)
ಮುಹುಃ (मुहुः, muhuḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)
ಸಂಸರ್ಗಾದ್ವಡವಾನಲಸ್ಯ (संसर्गाद्वडवानलस्य, saṃsargādvaḍavānalasya) = ಬಡಬಾಗ್ನಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ (ಸಂಸರ್ಗಾತ್ ವಡವಾನಲಸ್ಯ) (from contact with the submarine fire)
ಸಮಭೂದಾಪನ್ನಸತ್ತ್ವಾ (समभूदापन्नसत्त्वा, samabhūdāpannasattvā) = ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು (ಸಮಭೂತ್ ಆಪನ್ನಸತ್ತ್ವಾ) (became with child)
ತಡಿತ್ (तडित्, taḍit) = ಮಿಂಚು (the lightning)
ಮನ್ಯೇ (मन्ये, manye) = ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ (it seems)
ದೇವ (देव, deva) = ಪ್ರಭುವೇ (O lord)
ತಯಾ (तया, tayā) = ಅವಳಿಂದ (by her)
ಕ್ರಮೇಣ (क्रमेण, krameṇa) = ಕ್ರಮವಾಗಿ (in due course)
ಜನಿತೋ (जनितो, janito) = ಹುಟ್ಟಿತು (was born)
ಯುಷ್ಮತ್ಪ್ರತಾಪಾನಲೋ (युष्मत्प्रतापानलो, yuṣmatpratāpānalo) = ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪಾಗ್ನಿ (ಯುಷ್ಮತ್ ಪ್ರತಾಪ ಅನಲಃ) (your fire of prowess)
ಯೇನಾರಾತಿವಧೂವಿಲೋಚನಜಲೈಃ (येनारातिवधूविलोचनजलैः, yenārātivadhūvilocanajalaiḥ) = ಹಾಗಾಗಿ ಶತ್ರುಪತ್ನಿಯರ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ (ಯೇನ ಅರಾತಿ ವಧೂ ವಿಲೋಚನ ಜಲೈಃ) (so that, by the tears of the enemies’ wives)
ಸಿಕ್ತೋಽಪಿ (सिक्तोऽपि, sikto’pi) = ಸಿಂಪಡಿಸಿದರೂ (ಸಿಕ್ತಃ ಅಪಿ) (even when sprinkled)
ಸಮ್ವರ್ಧತೇ (सम्वर्धते, samvardhate) = ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ (it grows)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋದ ಮೋಡಗಳ ಜೊತೆ ಮಿಂಚು ಹೋಗುತ್ತ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಡಬಾಗ್ನಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು. ಪ್ರಭುವೇ, ಅವಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪಾಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಶತ್ರುಪತ್ನಿಯರ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಸಿಂಪಡಿಸಿದರೂ ಅದು ಆರದೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Lightning, going along with the clouds that went to the sea to take up water, again and again came into contact with the submarine fire and became with child. It seems, O lord, that your fire of prowess was born of her in due course. That is why, even when sprinkled with the tears of your enemies’ wives, it does not go out but grows.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಬಡಬಾಗ್ನಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಒಳಗೆ ಉರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುವ ಬೆಂಕಿ. ಮಿಂಚು ಮೋಡದ ಜೊತೆ ಬರುವ ಬೆಂಕಿ. ಈ ಇಬ್ಬರ ಮಗ ಪ್ರತಾಪಾಗ್ನಿ ಎಂದು ಕವಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ.

The submarine fire is the fire that tradition says burns beneath the sea. Lightning is the fire that comes with the clouds. The poet imagines the prowess fire as their child. This is a poetic fancy.

ಇಲ್ಲಿನ ಚಮತ್ಕಾರ ನೀರಿನಲ್ಲಿದೆ. ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದವರಾದ್ದರಿಂದ ಮಗನೂ ನೀರಿನಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಶತ್ರುಪತ್ನಿಯರು ಹೆಚ್ಚು ಅತ್ತಷ್ಟೂ ಪ್ರತಾಪ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ನೇರ ಚುಚ್ಚು.

The turn lies in the water. Since the parents thrive on water, the son too thrives on it. The printed book’s footnote explains it the same way. The direct sting is that the more the enemies’ wives weep, the more the prowess grows.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೆಲವು ಬೆಂಕಿಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಆರುವುದಿಲ್ಲ, ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹಠವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಬೈದು ತಿದ್ದಲು ಹೊರಟಾಗ ಕೆಲವರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹಠ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರು ಬಲ್ಲರು.

Some fires do not die with water, they grow. Stubbornness is like that. Teachers know that some people dig in harder when they are scolded into correction.

ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳುವುದು ಶತ್ರುಗಳ ಪತ್ನಿಯರ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಗೆಲುವಿನ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು. ಗೆಲುವಿನ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮನೆಯ ಅಳು ಇದೆ ಎಂದು ಇಂದಿನ ಓದುಗ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

The verse praises a way of seeing in which enemy wives’ tears are fuel for victory. Today’s reader may remember that behind the praise of a victory there is weeping in another house.