ಆಪಸ್ಕಾರಾಲ್ಲೂನಗಾತ್ರಸ್ಯ: ಬಿದ್ದ ಆನೆಗೆ ದಂತವೇ ಆಧಾರ

ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಮನೆಯ ಗೋಡೆಗೆ ಮರದ ಕಂಬ ಕೊಟ್ಟು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡಿರಬಹುದು. ಬೇರೆ ಆಧಾರ ಇಲ್ಲದಾಗ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದೇ ಕಂಬವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಒಂದು ಕಂಬದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆನೆಯ ತನ್ನ ದಂತಗಳೇ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಆನೆಯನ್ನು ಅವು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ರಣವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 82 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Scenes of Battle, verse 82

ವಿಷಯ: ದಂತವೇ ಆಧಾರ · The tusks as props

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 22 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಆಪಸ್ಕಾರಾಲ್ಲೂನಗಾತ್ರಸ್ಯ ಭೂಮಿಂ ನಿಃಸಾಧಾರಂ ಗಚ್ಛತೋಽವಾಙ್ಮುಖಸ್ಯ
ಲಬ್ಧಾಯಾಮಂ ದಂತಯೋರ್ಯುಗ್ಮಮೇವ ಸ್ವಂ ನಾಗಸ್ಯ ಪ್ರಾಪದುತ್ತಂಭನತ್ವಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

आपस्काराल्लूनगात्रस्य भूमिं निःसाधारं गच्छतोऽवाङ्मुखस्य
लब्धायामं दन्तयोर्युग्ममेव स्वं नागस्य प्रापदुत्तम्भनत्वम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

āpaskārāllūnagātrasya bhūmiṃ niḥsādhāraṃ gacchato’vāṅmukhasya
labdhāyāmaṃ dantayoryugmameva svaṃ nāgasya prāpaduttambhanatvam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಆಪಸ್ಕಾರಾಲ್ಲೂನಗಾತ್ರಸ್ಯ (आपस्काराल्लूनगात्रस्य, āpaskārāllūnagātrasya) = ಬುಡದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ (ಆಪಸ್ಕಾರಾತ್ ಲೂನಗಾತ್ರಸ್ಯ, ಮೊದಲ ಪದಕ್ಕೆ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಬುಡದಿಂದ ಎಂದಿದೆ) (whose limbs had been cut away, the printed note glossing the first word as from the root)
ಭೂಮಿಂ (भूमिं, bhūmiṃ) = ನೆಲವನ್ನು (towards the ground)
ನಿಃಸಾಧಾರಂ (निःसाधारं, niḥsādhāraṃ) = ಬೇರೆ ಆಧಾರ ಇಲ್ಲದೆ (without any other support)
ಗಚ್ಛತೋಽವಾಙ್ಮುಖಸ್ಯ (गच्छतोऽवाङ्मुखस्य, gacchato’vāṅmukhasya) = ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ, ಮುಖ ಕೆಳಗಾಗಿದ್ದ (ಗಚ್ಛತಃ ಅವಾಙ್ಮುಖಸ್ಯ) (of him going, face downward)
ಲಬ್ಧಾಯಾಮಂ (लब्धायामं, labdhāyāmaṃ) = ಉದ್ದ ಪಡೆದ, ನೆಲ ತಲುಪುವಷ್ಟು ಚಾಚಿದ (having found length, stretched out)
ದಂತಯೋರ್ಯುಗ್ಮಮೇವ (दन्तयोर्युग्ममेव, dantayoryugmameva) = ದಂತಗಳ ಜೋಡಿಯೇ (ದಂತಯೋಃ ಯುಗ್ಮಂ ಏವ) (the very pair of tusks)
ಸ್ವಂ (स्वं, svaṃ) = ತನ್ನ (his own)
ನಾಗಸ್ಯ (नागस्य, nāgasya) = ಆನೆಯ (of the elephant)
ಪ್ರಾಪದುತ್ತಂಭನತ್ವಮ್ (प्रापदुत्तम्भनत्वम्, prāpaduttambhanatvam) = ಆಧಾರದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು (ಪ್ರಾಪತ್ ಉತ್ತಂಭನತ್ವಂ) (took on the role of a prop)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅಂಗಗಳು ಬುಡದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹೋಗಿ, ಬೇರೆ ಆಧಾರ ಇಲ್ಲದೆ ಮುಖ ಕೆಳಗಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಆನೆಗೆ, ನೆಲ ತಲುಪುವಷ್ಟು ಉದ್ದವಿದ್ದ ಅದರ ತನ್ನದೇ ದಂತಗಳ ಜೋಡಿ ಆಧಾರದ ಕಂಬವಾಯಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The elephant’s limbs had been cut away and he was going down towards the ground face first, with no other support. His own pair of tusks, long enough to reach the earth, became his props.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ವಿರೋಧ ಇದೆ. ದಂತಗಳು ದಾಳಿಯ ಆಯುಧ, ಆದರೆ ಈಗ ಅವು ಆಸರೆ. ಆನೆಯನ್ನು ಕೆಡವಿದ ಏಟಿನ ನಡುವೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವೂ ದೊರೆತದ್ದು ಪದ್ಯದ ತಿರುವು.

There is a turn here. Tusks are weapons of attack, yet now they are a support. The verse turns on the support arriving in the very midst of the blow that felled the elephant.

ಆಪಸ್ಕಾರ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಮುದ್ರಣದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬುಡದಿಂದ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅವಾಙ್ಮುಖ ಎಂಬ ಓದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.

We are not certain of the word apaskara. We have taken it to mean from the root, following the printed footnote. We corrected one letter of the digital text to the printed reading avangmukha.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 130. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 130. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರ ಹೋದಾಗ ನಮ್ಮೊಳಗೇ ಇದ್ದದ್ದು ಆಧಾರವಾಗಬಹುದು. ಸಲಕರಣೆ ಇಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸವೇ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಆಸರೆ.

When every other support is gone, what we carry within may become the support. In a place without equipment, learned knowledge and practice are what a doctor leans on.

ಆದರೆ ಇದು ಕವಿಯ ಚಿತ್ರ. ಆಧಾರ ತಾನಾಗಿ ಒದಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮೊದಲೇ ನಮ್ಮ ಬಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

But this is the poet’s picture. Rather than waiting for a support to appear, it is better to build our strength beforehand.