ಕಶ್ಚಿಚ್ಛಸ್ತ್ರಾಪಾತಮೂಢೋ: ಗೆಳೆಯ ಕೂಗಿದರೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಯೋಧ

ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಹೊತ್ತು ಒಯ್ಯುವಾಗ ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರವಾದರೆ, ಹೊತ್ತವರು ಮೊದಲು ಹೇಳುವುದು ಸುಮ್ಮನೆ ಮಲಗಿರು ಎಂದೇ. ಈ ಪದ್ಯದ ಯೋಧ ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆ ಮಲಗಲಿಲ್ಲ.

ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ರಣವರ್ಣನೆಯ ಪದ್ಯ. ಗೆಳೆಯ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೂಗಿ ತಡೆದರೂ ಹಿಂದಿರುಗಿದವನಿಗೆ ಲೋಕದ ರೀತಿ ಏನು ಎಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯ ಕೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ರಣವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 94 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Scenes of Battle, verse 94

ವಿಷಯ: ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಯೋಧ · The warrior who went back to battle

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 22 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕಶ್ಚಿಚ್ಛಸ್ತ್ರಾಪಾತಮೂಢೋಽಪವೋಢುರ್ಲಬ್ಧ್ವಾ ಭೂಯಶ್ಚೇತನಾಮಾಹವಾಯ
ವ್ಯಾವರ್ತಿಷ್ಟ ಕ್ರೋಶತಃ ಸಖ್ಯುರುಚ್ಚೈಸ್ತ್ಯಕ್ತಶ್ಚಾತ್ಮಾ ಕಾ ಚ ಲೋಕಾನುವೃತ್ತಿಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

कश्चिच्छस्त्रापातमूढोऽपवोढुर्लब्ध्वा भूयश्चेतनामाहवाय
व्यावर्तिष्ट क्रोशतः सख्युरुच्चैस्त्यक्तश्चात्मा का च लोकानुवृत्तिः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kaścicchastrāpātamūḍho’pavoḍhurlabdhvā bhūyaścetanāmāhavāya
vyāvartiṣṭa krośataḥ sakhyuruccaistyaktaścātmā kā ca lokānuvṛttiḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕಶ್ಚಿಚ್ಛಸ್ತ್ರಾಪಾತಮೂಢೋಽಪವೋಢುರ್ಲಬ್ಧ್ವಾ (कश्चिच्छस्त्रापातमूढोऽपवोढुर्लब्ध्वा, kaścicchastrāpātamūḍho’pavoḍhurlabdhvā) = ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ (ಕಶ್ಚಿತ್), ಶಸ್ತ್ರದ ಏಟಿನಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಗೊಂಡವನು (ಶಸ್ತ್ರಾಪಾತಮೂಢಃ), ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದವನ (ಅಪವೋಢುಃ), ಪಡೆದು (ಲಬ್ಧ್ವಾ) (a certain man, stunned by the fall of weapons, of the one carrying him off, having regained)
ಭೂಯಶ್ಚೇತನಾಮಾಹವಾಯ (भूयश्चेतनामाहवाय, bhūyaścetanāmāhavāya) = ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು (ಭೂಯಃ ಚೇತನಾಮ್), ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ (ಆಹವಾಯ) (consciousness once more, for the battle)
ವ್ಯಾವರ್ತಿಷ್ಟ (व्यावर्तिष्ट, vyāvartiṣṭa) = ಹಿಂದಿರುಗಿದನು (turned back)
ಕ್ರೋಶತಃ (क्रोशतः, krośataḥ) = ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ (of the one crying out)
ಸಖ್ಯುರುಚ್ಚೈಸ್ತ್ಯಕ್ತಶ್ಚಾತ್ಮಾ (सख्युरुच्चैस्त्यक्तश्चात्मा, sakhyuruccaistyaktaścātmā) = ಗೆಳೆಯನ (ಸಖ್ಯುಃ), ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ (ಉಚ್ಚೈಃ), ತೊರೆದುಬಿಟ್ಟ (ತ್ಯಕ್ತಃ), ತನ್ನ ಜೀವ (ಚ ಆತ್ಮಾ) (of the friend, loudly, given up, and himself (his own life))
ಕಾ (का, kā) = ಏನು (what)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಪದ) (and (here only adding stress))
ಲೋಕಾನುವೃತ್ತಿಃ (लोकानुवृत्तिः, lokānuvṛttiḥ) = ಲೋಕದ ರೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು (following the ways of the world)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಶಸ್ತ್ರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಯೋಧನನ್ನು ಗೆಳೆಯ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದಾಗ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಗೆಳೆಯ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನನ್ನೇ ತೊರೆದುಬಿಟ್ಟವನಿಗೆ ಲೋಕದ ರೀತಿ ಏನು ಬಂತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A warrior, stunned by the blows of weapons, was being carried off by his friend. When he came to again he turned back to the fight, though his friend cried out loudly. For one who has given himself up, what is the way of the world?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಅಪವೋಢು ಎಂದರೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವವನು. ಅವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗೆಳೆಯ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಅರ್ಥ ಅಷ್ಟು ಖಚಿತವಲ್ಲ.

Apavodhu means one who carries away. We take him here to be the friend. The grammar is a little loose, so this reading is not entirely settled.

ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಪದ್ಯದ ಚುರುಕು. ಲೋಕಾನುವೃತ್ತಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ನಡೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು. ಪ್ರಾಣ ತೊರೆದವನಿಗೆ ಅದು ಅರ್ಥಹೀನ ಎನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಮಾತು.

The closing question is the sting. Lokanuvritti is behaving as everyone ordinarily does. The poet says that for a man who has given up his life it means nothing.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 130. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 130. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಎದ್ದ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ತಕ್ಷಣ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೂಗಿ ತಡೆಯುವ ಗೆಳೆಯನ ಮಾತಿಗೂ ಕಿವಿಗೊಡುವುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ.

We watch with pride when a colleague who has been unwell goes straight back to work. Yet it is wise to listen also to the friend beside him who calls out to stop him.

ಈ ಹಠವನ್ನು ಪದ್ಯ ಮೆಚ್ಚುತ್ತದೆಯೋ, ಲೋಕದ ರೀತಿ ಬಿಟ್ಟವನ ಹುಚ್ಚು ಎನ್ನುತ್ತದೆಯೋ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧದ ಕಾಲದ ಶೌರ್ಯದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ.

It is not clear whether the verse admires this stubbornness or calls it the madness of one who has left the ways of the world. A picture of courage from the age of battles need not be carried over unchanged into today.