ದಾರಿದ್ರ್ಯೋಪಹತೋ ಯಥಾ: ರಾಜನನ್ನು ಸದಾ ನೆನೆಯುವ ಮನಸ್ಸು

ದಾರಿದ್ರ್ಯೋಪಹತೋ ಯಥಾ ಸುಭಾಷಿತ: ಬಡವನು ಹಣವನ್ನು, ಹಸಿದವನು ಊಟವನ್ನು ನೆನೆಯುವಂತೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತೇವೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ದಾರಿದ್ರ್ಯೋಪಹತೋ ಯಥಾ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ದೂರದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಓದುವ ಮಗು ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಂಬಲಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳಿವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹಂಬಲದ ಆರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಕೊಟ್ಟು, ಏಳನೆಯದಾಗಿ ಕವಿ ರಾಜನನ್ನು ನೆನೆಯುವ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 221 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 221

ವಿಷಯ: ಹಂಬಲದ ಆರು ಹೋಲಿಕೆ · Six comparisons of longing

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದಾರಿದ್ರ್ಯೋಪಹತೋ ಯಥಾ ಘನಧನಂ ಚಾಂದ್ರೀಂ ಚಕೋರಃ ಪ್ರಭಾಂ ಕಾಮಾರ್ತಸ್ತರುಣೀಂ ಕ್ಷುಧಾಪರಿಗತಃ ಸದ್ವ್ಯಂಜನಂ ಭೋಜನಮ್
ಸಚ್ಛಿಷ್ಯಃ ಸುಗುರುಂ ವಿಯೋಗವಿಧುರೋ ವತ್ಸೋ ಯಥಾ ಮಾತರಂ ತದ್ವದ್ವಃ ಸತತಂ ಸ್ಮರಾಮಿ ಮನಸಾ ಮದ್ವತ್ಸಲಾನ್ಶ್ರೀಮತಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

दारिद्र्योपहतो यथा घनधनं चान्द्रीं चकोरः प्रभां कामार्तस्तरुणीं क्षुधापरिगतः सद्व्यञ्जनं भोजनम्
सच्छिष्यः सुगुरुं वियोगविधुरो वत्सो यथा मातरं तद्वद्वः सततं स्मरामि मनसा मद्वत्सलान्श्रीमतः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dāridryopahato yathā ghanadhanaṃ cāndrīṃ cakoraḥ prabhāṃ kāmārtastaruṇīṃ kṣudhāparigataḥ sadvyañjanaṃ bhojanam
sacchiṣyaḥ suguruṃ viyogavidhuro vatso yathā mātaraṃ tadvadvaḥ satataṃ smarāmi manasā madvatsalānśrīmataḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ದಾರಿದ್ರ್ಯೋಪಹತೋ (दारिद्र्योपहतो, dāridryopahato) = ಬಡತನದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನು (ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಉಪಹತಃ) (one struck down by poverty)
  • ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ (just as)
  • ಘನಧನಂ (घनधनं, ghanadhanaṃ) = ಹೇರಳ ಹಣವನ್ನು (abundant wealth)
  • ಚಾಂದ್ರೀಂ (चान्द्रीं, cāndrīṃ) = ಚಂದ್ರನ (ಚಾಂದ್ರೀ) (the moon’s)
  • ಚಕೋರಃ (चकोरः, cakoraḥ) = ಚಕೋರ ಪಕ್ಷಿ (the chakora bird)
  • ಪ್ರಭಾಂ (प्रभां, prabhāṃ) = ಬೆಳಕನ್ನು (the radiance)
  • ಕಾಮಾರ್ತಃ ತರುಣೀಂ (कामार्तः तरुणीं, kāmārtaḥ taruṇīṃ) = ಕಾಮಪೀಡಿತ ಯುವಕ ತರುಣಿಯನ್ನು (one smitten by desire a young woman)
  • ಕ್ಷುಧಾಪರಿಗತಃ (क्षुधापरिगतः, kṣudhāparigataḥ) = ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟವನು (one overcome by hunger)
  • ಸದ್ವ್ಯಂಜನಂ ಭೋಜನಮ್ (सद्व्यञ्जनं भोजनम्, sadvyañjanaṃ bhojanam) = ಒಳ್ಳೆಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಿರುವ ಊಟವನ್ನು (a meal with good side dishes)
  • ಸಚ್ಛಿಷ್ಯಃ (सच्छिष्यः, sacchiṣyaḥ) = ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಷ್ಯ (ಸತ್ ಶಿಷ್ಯಃ) (a good pupil)
  • ಸುಗುರುಂ (सुगुरुं, suguruṃ) = ಉತ್ತಮ ಗುರುವನ್ನು (a worthy teacher)
  • ವಿಯೋಗವಿಧುರೋ ವತ್ಸೋ (वियोगविधुरो वत्सो, viyogavidhuro vatso) = ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ಕರು (a calf distressed by separation)
  • ಯಥಾ ಮಾತರಂ (यथा मातरं, yathā mātaraṃ) = ಹೇಗೆ ತಾಯಿಯನ್ನು (as it does its mother)
  • ತದ್ವದ್ವಃ (तद्वद्वः, tadvadvaḥ) = ಅದೇ ರೀತಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು (ತದ್ವತ್ ವಃ) (in the same way you)
  • ಸತತಂ ಸ್ಮರಾಮಿ ಮನಸಾ (सततं स्मरामि मनसा, satataṃ smarāmi manasā) = ಸದಾ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ (I remember always in my mind)
  • ಮದ್ವತ್ಸಲಾನ್ಶ್ರೀಮತಃ (मद्वत्सलान्श्रीमतः, madvatsalānśrīmataḥ) = ನನ್ನ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು (ಮದ್ವತ್ಸಲಾನ್ ಶ್ರೀಮತಃ) (you who are fond of me and prosperous)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಬಡತನದಿಂದ ನೊಂದವನು ಹೇರಳ ಹಣವನ್ನು, ಚಕೋರ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕನ್ನು, ಕಾಮಪೀಡಿತನು ತರುಣಿಯನ್ನು, ಹಸಿದವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟವನ್ನು, ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಷ್ಯ ಗುರುವನ್ನು, ಅಗಲಿದ ಕರು ತಾಯಿಯನ್ನು ನೆನೆಯುವಂತೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

As a poor man dwells on great wealth, the chakora on moonlight, a man smitten by desire on a young woman, a hungry man on a good meal, a good pupil on his teacher, and a calf parted from its mother on her, so I remember you always in my mind, you who are fond of me and prosperous.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಚಕೋರ ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಕುಡಿದು ಬದುಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇದು ಕವಿ ಸಮಯ, ಅಂದರೆ ಕವಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕಲ್ಪನೆ. ನಿಜವಾದ ಪಕ್ಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತಲ್ಲ.

Poets say the chakora lives on moonbeams. This is a poetic convention, a shared fiction among poets, not a statement about the real bird.

ಆರು ಹೋಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ದೇಹದ ಅಥವಾ ಬಯಕೆಯ ಹಂಬಲ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕರುವಿನ ಹಂಬಲ, ಅದು ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಹಂಬಲ. ಕವಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹಂಬಲದ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನು ಏರಿಸಿದಂತಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆ.

Of the six comparisons, the first four are longings of appetite or wish. The last two, the pupil and the calf, are longings of affection. The poet seems to climb a ladder of longing on purpose. This is our own reading.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ದಾನ ಬೇಡುವ ಕವಿಯ ಮಾತು ಇರಬಹುದು. ಇದನ್ನು ನಾವು ಊಹಿಸುತ್ತೇವೆ, ಪುಸ್ತಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

The verse may be a poet’s indirect plea for patronage. That is our guess, not something the book says.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 109. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 109. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನೆನಪು ಎಂದರೆ ಉಪಕಾರದ ಲೆಕ್ಕ ಅಲ್ಲ. ರೋಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿದ ವೈದ್ಯರನ್ನು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ನೆನೆಯುವುದು ಹಂಬಲವೇ ಹೊರತು ಲೆಕ್ಕವಲ್ಲ.

Remembering is not a ledger of favours. A student recalling a teacher years later is longing, not accounting.

ಆದರೆ ಹಂಬಲವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೆ ಅದರ ತೂಕ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ನೆನಪು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತದೆ.

Yet the verse also hints that longing put into the language of flattery loses weight. Real remembrance is usually quiet.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ