ದೀಪಯನ್ರೋದಸೀರಂಧ್ರಂ: ಬಿದಿರಿನ ಕಾಡಿಗೆ ಹತ್ತಿದ ಬೆಂಕಿ

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಣ ಬಿದಿರಿನ ಮೆಳೆಗೆ ಒಂದು ಕಿಡಿ ಬಿದ್ದರೆ ಸಾಕು, ಬೆಂಕಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಆ ಬೆಳಕು ದೂರದ ಬೆಟ್ಟದವರೆಗೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ರಾಜನ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ಅಂಥ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಪದದ ಮೇಲೆ ಆಟ ಆಡುತ್ತ. ಇದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಪ್ರತಾಪವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 3 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Majesty of the King, verse 3

ವಿಷಯ: ಶತ್ರುವಂಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿದ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು · A wildfire in the foes’ bamboo grove

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದೀಪಯನ್ರೋದಸೀರಂಧ್ರಮೇಷ ಜ್ವಲತಿ ಸರ್ವತಃ
ಪ್ರತಾಪಸ್ತವ ರಾಜೇಂದ್ರ ವೈರಿವಂಶದವಾನಲಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

दीपयन्रोदसीरन्ध्रमेष ज्वलति सर्वतः
प्रतापस्तव राजेन्द्र वैरिवंशदवानलः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dīpayanrodasīrandhrameṣa jvalati sarvataḥ
pratāpastava rājendra vairivaṃśadavānalaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದೀಪಯನ್ರೋದಸೀರಂಧ್ರಮೇಷ (दीपयन्रोदसीरन्ध्रमेष, dīpayanrodasīrandhrameṣa) = ಭೂಮಿ ಆಕಾಶಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತ, ಇದು (ದೀಪಯನ್ ರೋದಸೀ ರಂಧ್ರಂ ಏಷ) (lighting up the gap between heaven and earth, this)
ಜ್ವಲತಿ (ज्वलति, jvalati) = ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ (blazes)
ಸರ್ವತಃ (सर्वतः, sarvataḥ) = ಎಲ್ಲ ಕಡೆ (on every side)
ಪ್ರತಾಪಸ್ತವ (प्रतापस्तव, pratāpastava) = ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪ (ಪ್ರತಾಪಃ ತವ) (your prowess)
ರಾಜೇಂದ್ರ (राजेन्द्र, rājendra) = ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ (O best of kings)
ವೈರಿವಂಶದವಾನಲಃ (वैरिवंशदवानलः, vairivaṃśadavānalaḥ) = ಶತ್ರುಗಳ ವಂಶವೆಂಬ ಬಿದಿರಿನ ಕಾಡಿಗೆ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು (a wildfire to the bamboo grove, which is the line of your foes)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಜೇಂದ್ರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತ ನಿನ್ನ ಈ ಪ್ರತಾಪ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಶತ್ರುಗಳ ವಂಶವೆಂಬ ಬಿದಿರಿನ ಕಾಡಿಗೆ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O best of kings, lighting up the gap between heaven and earth, this prowess of yours blazes on every side. It is a wildfire to the bamboo grove that is the line of your foes.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ವಂಶ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಒಂದು ಬಿದಿರು, ಇನ್ನೊಂದು ಕುಲ. ಒಂದೇ ಪದ ಎರಡೂ ಅರ್ಥ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಇದು ಶ್ಲೇಷ ಎಂಬ ಚಮತ್ಕಾರ. ಬಿದಿರಿಗೆ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಎಂದರೆ ಕುಲವನ್ನೇ ನಾಶ ಮಾಡುವ ಬೆಂಕಿ ಎಂದು ಧ್ವನಿ.

The word vamsha has two senses, bamboo and lineage. One word giving both senses is the figure called shlesha, a pun. A wildfire to bamboo suggests a fire that destroys the whole line.

ರೋದಸೀ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ಎಂಬ ಜೋಡಿ. ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಅಂದರೆ ಇಡೀ ಲೋಕ. ಬಿದಿರಿನ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕು ದೂರ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರತಾಪ ಹರಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.

Rodasi means the pair of heaven and earth. The gap between them means the whole world. A bamboo wildfire is seen from afar, so the image suits a prowess that has spread.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಇದ್ದಾಗ ಓದುವವನೂ ಎರಡು ಬಾರಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಕೇಳಿದ ಮೊದಲ ಅರ್ಥಕ್ಕೇ ನಿಂತುಬಿಡುವುದು ಹಲವು ಸಲ ಅರ್ಧ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

When a word carries two senses the reader must think twice. Stopping at the first sense heard is often only half a reading.

ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಪದ್ಯ ಬಲವನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ಸುಡುವುದನ್ನೂ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಬೆಳಕು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಬೆಂಕಿ ಕಾಡನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

When a verse of praise compares strength to fire it also reminds us that fire burns. The same fire gives light and destroys the grove.