ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಎಮ್ಮೆ ಇಳಿದು ಹೋದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಕೆಸರಾಗಿ ಕಲಕಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಯಾರೋ ಹೋದ ಹಾದಿ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆ ಕೆಸರೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಹೋದದ್ದು ಒಂದು ಕಾಡುಹಂದಿ. ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬರುವ ಸೈನಿಕರ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಅದರ ಓಟವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಏಷ ಕ್ಷುಭ್ನಾತಿ ಪಂಕಂ ದಲತಿ ಕಮಲಿನೀಮತ್ತಿ ಗುಂದ್ರಾಪ್ರರೋಹಾನಾರಾನ್ಮುಸ್ತಾಸ್ಥಲಾನಿ ಸ್ಥಪುಟಯತಿ ಜಲಾನ್ಯುತ್ಕಸೇತೂನಿ ಯಾತಿ
ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ವನಗಹನಮಯಂ ಯಾತಿ ಯಾತೀತಿ ಸೈನ್ಯೈಃ ಪಶ್ಚಾದನ್ವಿಷ್ಯಮಾಣಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ವಿಷಮಾನ್ಕಾನನಾಂತಾನ್ವರಾಹಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
एष क्षुभ्नाति पङ्कं दलति कमलिनीमत्ति गुन्द्राप्ररोहानारान्मुस्तास्थलानि स्थपुटयति जलान्युत्कसेतूनि याति
प्राप्तः प्राप्तः प्रविष्टो वनगहनमयं याति यातीति सैन्यैः पश्चादन्विष्यमाणः प्रविशति विषमान्काननान्तान्वराहः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
eṣa kṣubhnāti paṅkaṃ dalati kamalinīmatti gundrāprarohānārānmustāsthalāni sthapuṭayati jalānyutkasetūni yāti
prāptaḥ prāptaḥ praviṣṭo vanagahanamayaṃ yāti yātīti sainyaiḥ paścādanviṣyamāṇaḥ praviśati viṣamānkānanāntānvarāhaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಏಷ (एष, eṣa) = ಇಗೋ ಇವನು (here he is)
- ಕ್ಷುಭ್ನಾತಿ (क्षुभ्नाति, kṣubhnāti) = ಕಲಕುತ್ತದೆ (churns)
- ಪಂಕಂ (पङ्कं, paṅkaṃ) = ಕೆಸರನ್ನು (the mud)
- ದಲತಿ (दलति, dalati) = ತುಳಿದು ಜಜ್ಜುತ್ತದೆ (crushes)
- ಕಮಲಿನೀಮತ್ತಿ (कमलिनीमत्ति, kamalinīmatti) = ತಾವರೆ ಗಿಡವನ್ನು (ಕಮಲಿನೀಂ), ತಿನ್ನುತ್ತದೆ (ಅತ್ತಿ) (the lotus plant (kamalinim), eats (atti))
- ಗುಂದ್ರಾಪ್ರರೋಹಾನಾರಾನ್ಮುಸ್ತಾಸ್ಥಲಾನಿ (गुन्द्राप्ररोहानारान्मुस्तास्थलानि, gundrāprarohānārānmustāsthalāni) = ಗುಂದ್ರಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು, ಹತ್ತಿರದ ಮುಸ್ತೆ ಹುಲ್ಲಿನ ತಾಣಗಳನ್ನು (ಗುಂದ್ರಾಪ್ರರೋಹಾನ್ + ಆರಾತ್ + ಮುಸ್ತಾಸ್ಥಲಾನಿ) (the shoots of gundra reed, the nearby patches of musta grass (gundraprarohan + arat + mustasthalani))
- ಸ್ಥಪುಟಯತಿ (स्थपुटयति, sthapuṭayati) = ಎತ್ತರ ತಗ್ಗಾಗಿಸುತ್ತದೆ (makes uneven)
- ಜಲಾನ್ಯುತ್ಕಸೇತೂನಿ (जलान्युत्कसेतूनि, jalānyutkasetūni) = ಒಡ್ಡುಗಳು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ನೀರಿನ ತಾಣಗಳನ್ನು (ಜಲಾನಿ + ಉತ್ಕಸೇತೂನಿ) (waters whose bunds are put in peril (jalani + utkasetuni))
- ಯಾತಿ (याति, yāti) = ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ (goes through)
- ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ (प्राप्तः प्राप्तः, prāptaḥ prāptaḥ) = ಸಿಕ್ಕಿತು, ಸಿಕ್ಕಿತು (caught up, caught up)
- ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ (प्रविष्टो, praviṣṭo) = ನುಗ್ಗಿತು (has gone in)
- ವನಗಹನಮಯಂ (वनगहनमयं, vanagahanamayaṃ) = ಈ ದಟ್ಟ ಕಾಡನ್ನು (ವನಗಹನಂ + ಅಯಂ) (this dense forest (vanagahanam + ayam))
- ಯಾತಿ ಯಾತೀತಿ (याति यातीति, yāti yātīti) = ಹೋಗುತ್ತಿದೆ, ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು (ಯಾತಿ + ಯಾತಿ + ಇತಿ) (“it goes, it goes” (yati + yati + iti))
- ಸೈನ್ಯೈಃ (सैन्यैः, sainyaiḥ) = ಸೈನಿಕರಿಂದ (by the troops)
- ಪಶ್ಚಾದನ್ವಿಷ್ಯಮಾಣಃ (पश्चादन्विष्यमाणः, paścādanviṣyamāṇaḥ) = ಹಿಂದಿನಿಂದ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ (ಪಶ್ಚಾತ್ + ಅನ್ವಿಷ್ಯಮಾಣಃ) (sought out from behind (pashchat + anvishyamanah))
- ಪ್ರವಿಶತಿ (प्रविशति, praviśati) = ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ (enters)
- ವಿಷಮಾನ್ಕಾನನಾಂತಾನ್ವರಾಹಃ (विषमान्काननान्तान्वराहः, viṣamānkānanāntānvarāhaḥ) = ಒರಟಾದ ಕಾಡಿನ ಒಳಭಾಗಗಳೊಳಗೆ ಕಾಡುಹಂದಿ (ವಿಷಮಾನ್ + ಕಾನನಾಂತಾನ್ + ವರಾಹಃ) (the boar, into the rugged depths of the woods (vishaman + kananantan + varahah))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಇಗೋ ಇವನು ಕೆಸರನ್ನು ಕಲಕುತ್ತಾನೆ, ತಾವರೆ ಗಿಡವನ್ನು ತುಳಿದು ಜಜ್ಜುತ್ತಾನೆ, ಗುಂದ್ರಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಹತ್ತಿರದ ಮುಸ್ತೆ ಹುಲ್ಲಿನ ತಾಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತರ ತಗ್ಗಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಡ್ಡುಗಳು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ನೀರಿನ ತಾಣಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. “ಸಿಕ್ಕಿತು, ಸಿಕ್ಕಿತು, ಈ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿತು, ಹೋಗುತ್ತಿದೆ, ಹೋಗುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಕಾಡುಹಂದಿ ಒರಟಾದ ಕಾಡಿನ ಒಳಭಾಗಗಳೊಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Here he churns the mud, crushes the lotus plant, eats the shoots of the gundra reed, makes the nearby patches of musta grass uneven, and passes on through waters whose bunds are put in peril. “Caught up, caught up! He has gone into this dense forest, he goes, he goes!” So the troops call from behind as the boar plunges into the rugged depths of the woods.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬರುತ್ತವೆ: ಕಲಕುತ್ತದೆ, ಜಜ್ಜುತ್ತದೆ, ತಿನ್ನುತ್ತದೆ, ಎತ್ತರ ತಗ್ಗಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಂದಿ ಬರೀ ಓಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಹೋದ ದಾರಿಯಲ್ಲೆಲ್ಲ ನೀರು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಕದಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.
The verbs follow one another: churns, crushes, eats, makes uneven, passes through. The poet shows, one by one, that the boar is not just running but upsetting water and grass all along its path.
ಮುಸ್ತೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹುಲ್ಲು, ಅದರ ಗಡ್ಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಂದಿ ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ಕಸೇತೂನಿ ಎಂದರೆ ಒಡ್ಡುಗಳು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದವು ಎಂದು. ಆ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
Musta is a kind of grass, and boars are commonly described as digging for its tubers. The book’s footnote explains utkasetuni as waters whose bunds are in peril, and we have taken that sense.
ಯಾವ ಕ್ರಿಯಾಪದಕ್ಕೆ ಯಾವ ವಸ್ತು ಎಂಬ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯ. ಒಟ್ಟು ಚಿತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
The pairing of each verb with its object could be read a little differently here. The overall picture would change only slightly.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 141. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 141. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ನಾವು ಹೋದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಕದಡಿ ಹೋಯಿತು ಎಂದು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿ ಅದನ್ನು ನಂತರ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ.
Under pressure we do not notice what we stirred up along our way. Looking back later and taking stock is a good habit.
ಇದು ಹಂದಿಯ ಪರವಾದ ಪದ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ, ವಿರುದ್ಧವೂ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಚುರುಕಾಗಿ ಹಿಡಿದು ತೋರಿಸುವ ಕೌಶಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು.
This verse is neither for the boar nor against it. What one can notice is the skill of catching a scene briskly.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.


ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ