ಮಹಾಸ್ವನಃ ಸೈನ್ಯವಿಮರ್ದ: ಸಮುದ್ರ ಕಡೆದಂತೆ ಸೇನೆಯ ಗರ್ಜನೆ

ಹಬ್ಬದ ರಾತ್ರಿ ಪಟಾಕಿ, ವಾದ್ಯ, ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಗದ್ದಲ ಎಲ್ಲ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದಾಗ ಕಿವಿಗೆ ಬೇರೆ ಸದ್ದು ಕೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಅನುಭವ ಹಲವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥದೇ ಸದ್ದನ್ನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಸದ್ದಿನ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಕವಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕಡೆಯುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ರಣವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 37 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Scenes of Battle, verse 37

ವಿಷಯ: ಯುದ್ಧದ ಮಹಾಧ್ವನಿ · The great roar of battle

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 24 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಮಹಾಸ್ವನಃ ಸೈನ್ಯವಿಮರ್ದಸಂಭವಃ ಕರ್ಣಾಂತಮೂಲಂಕಷತಾಮುಪೇಯಿವಾನ್
ಪಯೋನಿಧೇಃ ಕ್ಷುಬ್ಧತರಸ್ಯ ಮಂಥನೋ ಬಭೂವ ಭೂಮ್ನಾ ಭುವನೋದರಂಭರಿಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

महास्वनः सैन्यविमर्दसम्भवः कर्णान्तमूलंकषतामुपेयिवान्
पयोनिधेः क्षुब्धतरस्य मन्थनो बभूव भूम्ना भुवनोदरम्भरिः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

mahāsvanaḥ sainyavimardasambhavaḥ karṇāntamūlaṃkaṣatāmupeyivān
payonidheḥ kṣubdhatarasya manthano babhūva bhūmnā bhuvanodarambhariḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಮಹಾಸ್ವನಃ (महास्वनः, mahāsvanaḥ) = ಮಹಾಧ್ವನಿ (a great din)
ಸೈನ್ಯವಿಮರ್ದಸಂಭವಃ (सैन्यविमर्दसम्भवः, sainyavimardasambhavaḥ) = ಸೇನೆಗಳ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ (ಸೈನ್ಯ, ವಿಮರ್ದ, ಸಂಭವಃ) (born of the crush of armies)
ಕರ್ಣಾಂತಮೂಲಂಕಷತಾಮುಪೇಯಿವಾನ್ (कर्णान्तमूलंकषतामुपेयिवान्, karṇāntamūlaṃkaṣatāmupeyivān) = ಕಿವಿಯ ಒಳಬುಡವನ್ನು ತಾಕುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುದು (ಕರ್ಣಾನ್ತ, ಮೂಲಂಕಷತಾಮ್, ಉಪೇಯಿವಾನ್) (having reached the state of scraping the very root of the ears)
ಪಯೋನಿಧೇಃ (पयोनिधेः, payonidheḥ) = ಸಮುದ್ರದ (of the ocean)
ಕ್ಷುಬ್ಧತರಸ್ಯ (क्षुब्धतरस्य, kṣubdhatarasya) = ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡ (already more agitated)
ಮಂಥನೋ (मन्थनो, manthano) = ಕಡೆಯುವಿಕೆ, ಕಲಕುವುದು (ಮನ್ಥನಃ) (a churning)
ಬಭೂವ (बभूव, babhūva) = ಆಯಿತು (became)
ಭೂಮ್ನಾ (भूम्ना, bhūmnā) = ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ (by its sheer vastness)
ಭುವನೋದರಂಭರಿಃ (भुवनोदरम्भरिः, bhuvanodarambhariḥ) = ಲೋಕದ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ತುಂಬುವಂಥದು (ಭುವನ, ಉದರಮ್, ಭರಿಃ) (filling the belly of the world)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸೇನೆಗಳ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಹಾಧ್ವನಿ ಕಿವಿಗಳ ಬುಡವನ್ನೇ ತಾಕಿತು. ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಲೋಕದ ಉದರವನ್ನು ತುಂಬಿದ ಆ ಸದ್ದು, ಈಗಾಗಲೇ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕಡೆಯುವುದರಂತೆ ಆಯಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The great din born of the crush of armies reached the very root of the ears. Filling the belly of the world by its sheer vastness, it became like the churning of an ocean already in turmoil.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮನ್ಥನ ಎಂದರೆ ಕಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಕಡೆಗೋಲು. ಇಲ್ಲಿ ಆ ಪದ ಕಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಸಮುದ್ರ ಕಡೆದ ಕಥೆಯ ನೆನಪು ಓದುಗರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

Manthana means churning, or a churning stick. We take it here as the act of churning. A reader is reminded of the old tale of the gods and demons churning the ocean.

ಸಮುದ್ರ ಮೊದಲೇ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಸದ್ದಿನ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡೆಯುವಾಗ ಆಗುವ ಘರ್ಜನೆಗೆ ಸೇನೆಯ ಸದ್ದನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಇದು.

Saying the ocean is already in turmoil adds to the force of the sound. It is an exaggeration that likens an army’s noise to the roar of a churning.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 128. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 128. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದೊಡ್ಡ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಮಾತೇ ಕೇಳಿಸದಿರಬಹುದು. ಜನನಿಬಿಡ ತುರ್ತು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಚನೆ ತಪ್ಪಿ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವೈದ್ಯರು ಬಲ್ಲರು.

In a great din the one important word may go unheard. Doctors know how an instruction can be missed in a crowded emergency room.

ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಹೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಸದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚು.

So when saying something that matters, say it once, then ask for it to be repeated back. The louder the noise, the greater the need for clarity.