ಬೆಳಗಿನ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ. ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವಸರ. ಯಾರೂ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ, ನನ್ನನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು.
ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದು ತೇರು, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಯ ಚಿತ್ರ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಮನೋರಥರಥಾರೂಢಂ ಯುಕ್ತಮಿಂದ್ರಿಯವಾಜಿಭಿಃ
ಭ್ರಾಮ್ಯತ್ಯೇವ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತೃಷ್ಣಾಸಾರಥಿಚೋದಿತಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
मनोरथरथारूढं युक्तमिन्द्रियवाजिभिः
भ्राम्यत्येव जगत्कृत्स्नं तृष्णासारथिचोदितम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
manoratharathārūḍhaṃ yuktamindriyavājibhiḥ
bhrāmyatyeva jagatkṛtsnaṃ tṛṣṇāsārathicoditam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮನೋರಥರಥಾರೂಢಂ (मनोरथरथारूढं, manoratharathārūḍhaṃ) = ಬಯಕೆಯೆಂಬ ತೇರನ್ನು ಏರಿದ (ಮನೋರಥ ರಥ ಆರೂಢಂ) (mounted on the chariot of wishes)
- ಯುಕ್ತಮ್ (युक्तम्, yuktam) = ಕಟ್ಟಿದ, ಜೋಡಿಸಿದ (yoked)
- ಇಂದ್ರಿಯವಾಜಿಭಿಃ (इन्द्रियवाजिभिः, indriyavājibhiḥ) = ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂಬ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ (with the horses that are the senses)
- ಭ್ರಾಮ್ಯತ್ಯೇವ (भ्राम्यत्येव, bhrāmyatyeva) = ಸುತ್ತುತ್ತಲೇ ಇದೆ (ಭ್ರಾಮ್ಯತಿ ಏವ) (keeps wandering)
- ಜಗತ್ (जगत्, jagat) = ಜಗತ್ತು (the world)
- ಕೃತ್ಸ್ನಂ (कृत्स्नं, kṛtsnaṃ) = ಇಡೀ (entire)
- ತೃಷ್ಣಾಸಾರಥಿಚೋದಿತಮ್ (तृष्णासारथिचोदितम्, tṛṣṇāsārathicoditam) = ತೃಷ್ಣೆಯೆಂಬ ಸಾರಥಿ ಓಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು (ತೃಷ್ಣಾ ಸಾರಥಿ ಚೋದಿತಂ) (driven on by craving as its charioteer)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬಯಕೆಯೆಂಬ ತೇರನ್ನು ಏರಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂಬ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತೃಷ್ಣೆಯೆಂಬ ಸಾರಥಿಯ ಚಾಟಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಸುತ್ತುತ್ತಲೇ ಇದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Seated in the chariot of wishes, with the senses yoked as horses and craving as charioteer, the whole world keeps going round and round.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಒಂದು ರೂಪಕ. ಬಯಕೆ ತೇರು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕುದುರೆಗಳು, ತೃಷ್ಣೆ ಸಾರಥಿ. ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ರಥದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಸಾರಥಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸಾರಥಿ ತೃಷ್ಣೆ, ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು.
This is a metaphor. Wish is the chariot, the senses are the horses and craving is the charioteer. It may recall the chariot image of the Katha Upanishad, where the intellect is the charioteer. Here the charioteer is craving, and that difference is the verse’s sting.
ಮನೋರಥ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಬಯಕೆ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ಅದರಲ್ಲಿ ರಥ ಎಂಬ ಪದ ಇರುವುದನ್ನು ಕವಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬಯಕೆಯೇ ತೇರಾಗುತ್ತದೆ.
The word manoratha simply means a wish. The poet seems to make use of the word ratha, chariot, that sits inside it, so that the wish itself becomes the vehicle.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 76. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 76. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ತಡರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಸುಸ್ತಾದಾಗ, ನಾನು ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಸಾಕು. ಶ್ಲೋಕ ಕೇಳಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅದೇ.
When we are worn out after working late, one minute is enough to ask who we are doing it for. That is the question the verse puts.
ಬಯಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಓಡಿಸುವ ಕೈ ಯಾರದು ಎಂದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದಷ್ಟೇ ಅದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಗ್ಗ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಮುಖ್ಯ.
The verse does not say every wish is bad. It may be read as asking us to see whose hand is on the reins. What matters is that the reins stay in our own hands.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ