ಉಪಮೆ, ವಿರೋಧ, ವಿಷಮ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾವ್ಯದ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕಲಿತಿರುತ್ತೇವೆ. ಅವು ದಿನನಿತ್ಯದ ಮಾತಿನಲ್ಲೂ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಪದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅರಸನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ರಾಜಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಭಾಗದ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಪುಸ್ತಕ ಹೇಳಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನಾನನ್ವಯಸ್ತೇ ನ ಚ ತೇ ವಿರೋಧೋಽಲಂಕಾರಕೋಟೌ ತವ ನೋಪಮಾಪಿ
ಕ್ಷಿತೀಶ ನೋ ತೇ ವಿಷಮಂ ನ ಕಿಂಚಿತ್ಸಾಹಿತ್ಯಸೌಹಿತ್ಯನಿಧಿಸ್ತಥಾಪಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
नानन्वयस्ते न च ते विरोधोऽलंकारकोटौ तव नोपमापि
क्षितीश नो ते विषमं न किंचित्साहित्यसौहित्यनिधिस्तथापि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
nānanvayaste na ca te virodho’laṃkārakoṭau tava nopamāpi
kṣitīśa no te viṣamaṃ na kiṃcitsāhityasauhityanidhistathāpi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನಾನನ್ವಯಸ್ತೇ (नानन्वयस्ते, nānanvayaste) = ನಿನಗೆ ಅನನ್ವಯ ಇಲ್ಲ (ನ + ಅನನ್ವಯಃ + ತೇ) (no ananvaya for you (na + ananvayah + te))
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ತೇ (ते, te) = ನಿನಗೆ (for you)
- ವಿರೋಧೋಽಲಂಕಾರಕೋಟೌ (विरोधोऽलंकारकोटौ, virodho’laṃkārakoṭau) = ವಿರೋಧ ಇಲ್ಲ, ಅಲಂಕಾರಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ (ವಿರೋಧಃ + ಅಲಂಕಾರಕೋಟೌ) (contradiction, in the rank of figures (virodhah + alankarakotau))
- ತವ (तव, tava) = ನಿನಗೆ (for you)
- ನೋಪಮಾಪಿ (नोपमापि, nopamāpi) = ಉಪಮೆಯೂ ಇಲ್ಲ (ನ + ಉಪಮಾ + ಅಪಿ) (not even a simile (na + upama + api))
- ಕ್ಷಿತೀಶ (क्षितीश, kṣitīśa) = ಭೂಪತಿಯೇ (O lord of the earth)
- ನೋ (नो, no) = ಇಲ್ಲ (not)
- ತೇ (ते, te) = ನಿನ್ನಲ್ಲಿ (in you)
- ವಿಷಮಂ (विषमं, viṣamaṃ) = ವಿಷಮವಾದದ್ದು, ಅಸಮವಾದದ್ದು (anything uneven)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಕಿಂಚಿತ್ಸಾಹಿತ್ಯಸೌಹಿತ್ಯನಿಧಿಸ್ತಥಾಪಿ (किंचित्साहित्यसौहित्यनिधिस्तथापि, kiṃcitsāhityasauhityanidhistathāpi) = ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ನಿಧಿ (ಕಿಂಚಿತ್ + ಸಾಹಿತ್ಯಸೌಹಿತ್ಯನಿಧಿಃ + ತಥಾಪಿ) (nothing at all, and yet a store of literary fullness (kinchit + sahityasauhityanidhih + tathapi))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಿನಗೆ ಅನನ್ವಯವಿಲ್ಲ, ವಿರೋಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲಂಕಾರಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಉಪಮೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಷಮವಾದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ನೀನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ನಿಧಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
In you there is no ananvaya and no virodha. Among the poetic figures there is not even an upama for you. O king, nothing in you is vishama. And yet you are a treasury of literary fullness.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅನನ್ವಯ, ವಿರೋಧ, ಉಪಮೆ ಮತ್ತು ವಿಷಮ ಇವು ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರಗಳ ಹೆಸರುಗಳೆಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲೂ ಓದಬಹುದು. ಅನ್ವಯ ಎಂದರೆ ಸಂಬಂಧ, ವಿರೋಧ ಎಂದರೆ ಎದುರಾಗುವುದು, ಉಪಮೆ ಎಂದರೆ ಹೋಲಿಕೆ, ವಿಷಮ ಎಂದರೆ ಅಸಮ. ಇದು ಶ್ಲೇಷದ ಆಟ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಪದದ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ತಿ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ.
We take ananvaya, virodha, upama and vishama to be names of poetic figures. Here they can also be read in their plain senses: anvaya as connection, virodha as opposition, upama as comparison, vishama as uneven. It looks like a play on words, but the aim of each word is not fully settled.
ತಥಾಪಿ ಎಂದರೆ ಆದರೂ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಿ ಎಂಬ ಮಾತು ಬರುವುದೇ ತಿರುವು. ಸೌಹಿತ್ಯ ಪದಕ್ಕೆ ನಾವು ಸಂತೃಪ್ತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
Tathapi means and yet. After so many denials, the word treasury at the close is the turn. We have taken sauhitya in the sense of fullness or satisfaction.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆ ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನೇ ಬರೆದಿದೆ, ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕಿಂಚಿತ್ ಪದಗಳಲ್ಲಿ. ನಾವು ಹಾಗೆಯೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
The printed book writes an anusvara in two places, in alankara and kinchit. We give it as printed.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 104. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 104. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡುವಾಗ ಕಠಿಣ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು ಒಂದು ಚಮತ್ಕಾರದ ಸೂತ್ರ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕವಿ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಸರಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.
When teaching medical students, a witty hook helps hard terms stay in memory. This poet has made the technical names themselves the stuff of praise.
ದೋಷವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಇಂದು ಯಾರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಂಬುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದನ್ನು ಆಸ್ಥಾನದ ಶೈಲಿಯ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಎಂದು ಓದುವುದೇ ಸರಿ.
Praise that says there is no fault at all is hard to believe of anyone today. It is better read as court-style exaggeration.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ