ಸಾಗಂಕಸ್ಯ ಸಮಾಕುಲೀಕೃತಮತೇಃ: ಬೇಡುವವನ ಸಂಕಟ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ

ಶಾಲೆಯ ಶುಲ್ಕ ಕಟ್ಟಲು ಸಮಯ ಕೇಳಲು ಹೋದ ಪೋಷಕರ ಮುಖ ನಮಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೈ ತಣ್ಣಗಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮಾತು ಹೊರಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಪದ್ಯ ಅಂತಹ ಕ್ಷಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಆ ಸಂಕಟ ರಾಜನಿಗೆ ಬೇಡ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಒಂದೇ ದೀರ್ಘ ವಾಕ್ಯದ ಪದ್ಯ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 195 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 195

ವಿಷಯ: ಬೇಡುವವನ ಸಂಕೋಚ · The petitioner’s shame

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸಾಗಂಕಸ್ಯ ಸಮಾಕುಲೀಕೃತಮತೇರತ್ಯಂತನಿಸ್ತೇಜಸಶ್ಛಿನ್ನಾಂಗಸ್ಯ ವಿಕಂಪಮಾನಹೃದಯಸ್ಯಾರೂಢಮನ್ಯೋರ್ಭೃಶಮ್
ಲಜ್ಜಾಂ ಸಂತ್ಯಜತಃ ಕ್ರಮಂ ವಿಮೃಶತೋ ವಿಘ್ನಾನ್ಬಹೂನ್ಪಶ್ಯತಃ ಕ್ಲೇಶೋ ಯೋಽರ್ಥಿಜನಸ್ಯ ವಕ್ತುಮನಸೋ ಮಾ ಭೂತ್ಸ ತೇ ವಿದ್ವಿಷಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सागङ्कस्य समाकुलीकृतमतेरत्यन्तनिस्तेजसश्छिन्नाङ्गस्य विकम्पमानहृदयस्यारूढमन्योर्भृशम्
लज्जां संत्यजतः क्रमं विमृशतो विघ्नान्बहून्पश्यतः क्लेशो योऽर्थिजनस्य वक्तुमनसो मा भूत्स ते विद्विषाम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

sāgaṅkasya samākulīkṛtamateratyantanistejasaśchinnāṅgasya vikampamānahṛdayasyārūḍhamanyorbhṛśam
lajjāṃ saṃtyajataḥ kramaṃ vimṛśato vighnānbahūnpaśyataḥ kleśo yo’rthijanasya vaktumanaso mā bhūtsa te vidviṣām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸಾಗಂಕಸ್ಯ (सागङ्कस्य, sāgaṅkasya) = ಮುದ್ರಣದ ರೂಪ ಹೀಗಿದೆ. ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಾಶಂಕಸ್ಯ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಅಂಜಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನ (the printed form. The sense suggests sashankasya, of the fearful one)
ಸಮಾಕುಲೀಕೃತಮತೇಃ (समाकुलीकृतमतेः, samākulīkṛtamateḥ) = ಚಿತ್ತ ಕಲಕಿಹೋದವನ (of one whose mind is in turmoil)
ಅತ್ಯಂತನಿಸ್ತೇಜಸಃ (अत्यन्तनिस्तेजसः, atyantanistejasaḥ) = ತೀರಾ ಕಳೆಗುಂದಿದವನ (of one utterly drained)
ಛಿನ್ನಾಂಗಸ್ಯ (छिन्नाङ्गस्य, chinnāṅgasya) = ಅಂಗಗಳು ಮುರಿದಂತಾದವನ (of one with limbs broken down)
ವಿಕಂಪಮಾನಹೃದಯಸ್ಯಾರೂಢಮನ್ಯೋರ್ಭೃಶಮ್ (विकम्पमानहृदयस्यारूढमन्योर्भृशम्, vikampamānahṛdayasyārūḍhamanyorbhṛśam) = ನಡುಗುವ ಹೃದಯದ, ಸಂಕಟ ಏರಿದವನ, ತೀವ್ರವಾಗಿ (ಹೃದಯಸ್ಯ ಆರೂಢಮನ್ಯೋಃ ಭೃಶಂ) (of one whose heart trembles, whose hurt has risen, greatly)
ಲಜ್ಜಾಂ (लज्जां, lajjāṃ) = ನಾಚಿಕೆಯನ್ನು (shame)
ಸಂತ್ಯಜತಃ (संत्यजतः, saṃtyajataḥ) = ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಿರುವವನ (of one who gives up)
ಕ್ರಮಂ ವಿಮೃಶತೋ (क्रमं विमृशतो, kramaṃ vimṛśato) = ಮಾತು ಆರಂಭಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಯೋಚಿಸುವವನ (of one who weighs how to begin)
ವಿಘ್ನಾನ್ಬಹೂನ್ಪಶ್ಯತಃ (विघ्नान्बहून्पश्यतः, vighnānbahūnpaśyataḥ) = ಅನೇಕ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಣುವವನ (of one who sees many obstacles)
ಕ್ಲೇಶೋ (क्लेशो, kleśo) = ಸಂಕಟ (the anguish)
ಯೋಽರ್ಥಿಜನಸ್ಯ (योऽर्थिजनस्य, yo’rthijanasya) = ಯಾವುದು ಬೇಡುವ ಜನರ (ಯಃ ಅರ್ಥಿಜನಸ್ಯ) (which, of the petitioner)
ವಕ್ತುಮನಸೋ (वक्तुमनसो, vaktumanaso) = ಹೇಳಲು ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟವನ (of one intent on speaking)
ಮಾ ಭೂತ್ಸ (मा भूत्स, mā bhūtsa) = ಆಗದಿರಲಿ, ಅದು (ಮಾ ಭೂತ್ ಸಃ) (may it not be, that)
ತೇ (ते, te) = ನಿನಗೆ (to you)
ವಿದ್ವಿಷಾಮ್ (विद्विषाम्, vidviṣām) = ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಆಗಲಿ (let it be for your enemies)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅಂಜಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಚಿತ್ತ ಕಲಕಿದ, ತೀರಾ ಕಳೆಗುಂದಿದ, ಅಂಗಗಳು ಮುರಿದಂತಾದ, ಹೃದಯ ನಡುಗುತ್ತಿರುವ, ತೀವ್ರ ಸಂಕಟ ಏರಿದ ಬೇಡುವವನು ನಾಚಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾತು ಹೇಗೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನೇಕ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹೇಳಲು ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟ ಅಂತಹ ಬೇಡುವವನಿಗೆ ಆಗುವ ಆ ಸಂಕಟ ನಿನಗೆ ಬರದಿರಲಿ. ಅದು ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಬರಲಿ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A petitioner who is fearful, his mind in turmoil, utterly drained, limbs broken down, heart trembling, his hurt risen high, gives up his shame, weighs how to begin and sees many obstacles. The anguish that comes to such a man, intent on speaking, may it never come to you. May it come to your enemies.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪದ ಸಾಗಂಕಸ್ಯ ಎಂದು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ರೂಪ ಸಾಶಂಕಸ್ಯ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮುದ್ರಣದ ಪಾಠವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

In the book the first word is printed sagankasya. The form that suits the sense seems to be sashankasya. We have followed the printed reading, which may be slightly uncertain.

ಇದು ಒಂದೇ ದೀರ್ಘ ವಾಕ್ಯ. ವಿಶೇಷಣಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಬಂದು ಬೇಡುವವನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ.

This is one long sentence. Adjectives come one upon another and paint the petitioner’s body and mind. The main point arrives only at the end.

ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಲಿ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ನಾವು ತುಂಬಿದ್ದೇವೆ. ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಬರಲಿ ಎಂಬ ಹಾರೈಕೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ರೂಢಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

The verb for let it be is absent in the original. We have supplied it from the context. The wish that it fall on enemies seems to be a convention of praise.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 108. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 108. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಖರ್ಚು ಕೇಳಲೂ ಹೇಳಲೂ ಹಿಂಜರಿಯುವ ರೋಗಿಯ ಮುಖ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಕೇಳುವವನ ಸಂಕೋಚವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮಾತಿಗೆ ಜಾಗ ಕೊಡುವುದು ಕರುಣೆಯ ಒಂದು ರೂಪ.

A doctor knows the face of a patient who hesitates to ask or say anything about the cost of treatment. Noticing the asker’s shyness and making room for the words is a form of kindness.

ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಬರಲಿ ಎಂಬ ಹಾರೈಕೆ ಇಂದು ನಮಗೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಈ ಪದ್ಯದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇಡುವವನ ಸಂಕಟದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ.

We need not take over the wish that it fall on enemies today. What we take from the verse is only its picture of the petitioner’s anguish.