ರಾಜನ್ದೌವಾರಿಕಾದೇವ: ದ್ವಾರಪಾಲ ಕೊಟ್ಟ ವಾರಣ

ಕಚೇರಿಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಕೆಲಸ ಆಗಿಸಿಕೊಂಡವರು ಅನೇಕರು. ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಉತ್ತರ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೊನೆಯ ಉತ್ತರವಲ್ಲ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಯಾಚಕ ರಾಜನ ದ್ವಾರಪಾಲನಿಂದ ತಡೆ ಪಡೆದು, ರಾಜನಿಂದ ಆನೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಪದ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 25 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 25

ವಿಷಯ: ವಾರಣ ಪದದ ಶ್ಲೇಷೆ · A pun on the word varana

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಜಂದೌವಾರಿಕಾದೇವ ಪ್ರಾಪ್ತವಾನಸ್ಮಿ ವಾರಣಮ್
ಮದವಾರಣಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವತ್ತೋಽಹಂ ಜಗತೀಪತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

राजन्दौवारिकादेव प्राप्तवानस्मि वारणम्
मदवारणमिच्छामि त्वत्तोऽहं जगतीपते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

rājandauvārikādeva prāptavānasmi vāraṇam
madavāraṇamicchāmi tvatto’haṃ jagatīpate

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ರಾಜನ್ (राजन्, rājan) = ರಾಜನೇ (O king)
ದೌವಾರಿಕಾದೇವ (दौवारिकादेव, dauvārikādeva) = ದ್ವಾರಪಾಲನಿಂದಲೇ (ದೌವಾರಿಕಾತ್ ಮತ್ತು ಏವ) (from the doorkeeper himself)
ಪ್ರಾಪ್ತವಾನಸ್ಮಿ (प्राप्तवानस्मि, prāptavānasmi) = ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ (ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿ) (I have received)
ವಾರಣಮ್ (वारणम्, vāraṇam) = ವಾರಣ, ಅಂದರೆ ಆನೆ ಅಥವಾ ತಡೆ (varana, an elephant or a prevention)
ಮದವಾರಣಮಿಚ್ಛಾಮಿ (मदवारणमिच्छामि, madavāraṇamicchāmi) = ಮದಾನೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಅಥವಾ ನನಗೆ ತಡೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ (ಮದವಾರಣಂ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಾಮಿ) (I wish for a rutting elephant, or for no refusal to me)
ತ್ವತ್ತೋಽಹಂ (त्वत्तोऽहं, tvatto’haṃ) = ನಾನು ತಮ್ಮಿಂದ (ತ್ವತ್ತಃ ಮತ್ತು ಅಹಂ) (I, from you)
ಜಗತೀಪತೇ (जगतीपते, jagatīpate) = ಭೂಪತಿಯೇ (O lord of the earth)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಜನೇ, ದ್ವಾರಪಾಲನಿಂದಲೇ ನಾನು ವಾರಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಭೂಪತಿಯೇ, ನಿಮ್ಮಿಂದ ನಾನು ಮದವಾರಣವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O king, I have already received varana from your doorkeeper. O lord of the earth, from you I wish for madavarana.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ವಾರಣ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಇದೆ. ಆನೆ ಮತ್ತು ತಡೆ. ಮುದ್ರಿತ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಾರಣ ಎಂದರೆ ತಡೆ, ಅಂದರೆ ದ್ವಾರಪಾಲ ಒಳಗೆ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಆನೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಧಾನ ಅರ್ಥ.

The word varana has two senses, elephant and prevention. As the printed note says, in the first line it means prevention, that is, the doorkeeper did not let him in. In the second line the main sense is elephant.

ಮದವಾರಣ ಎಂದರೆ ಮದ ಉಕ್ಕಿದ ಆನೆ. ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದನ್ನು ಮತ್ ಅವಾರಣ ಎಂದೂ ಬಿಡಿಸಬಹುದು, ಅಂದರೆ ನನಗೆ ತಡೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು. ಹೀಗೆ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಎರಡು ರೀತಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಆನೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೋ, ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ತಡೆ ಬೇಡ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೋ ಎಂಬುದೇ ಕವಿಯ ಚಮತ್ಕಾರ.

Madavarana means an elephant in rut. By the note it can also be split as mat avarana, no prevention for me. So the last words can be heard two ways. Is he asking for an elephant, or asking that there be no stopping at the door? That is the poet’s trick.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 102. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 102. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮೊದಲ ನಿರಾಕರಣೆ ಕೊನೆಯ ಉತ್ತರ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾಚಿಸುವ ಮಾತಿನಲ್ಲೂ ಚಾತುರ್ಯ ಇದ್ದರೆ ಕೇಳುವವರಿಗೆ ನಗು ಬರುತ್ತದೆ.

A first refusal need not be taken as the last answer. And a request made with a little wit can bring a smile to the one who hears it.

ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುವಾಗ ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಇಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ಹಾಗೆ ದೊಡ್ಡದನ್ನು ಬೇಡುವುದು ಹಾಸ್ಯದ ಭಾಗ. ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ.

When making a request it is good to state the need clearly. Asking for something as big as an elephant is part of the humour here. In real life one need not do so.