ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪಾಠ ಕಲಿತಿದ್ದೇವೆ. ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇವೆ.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಶ್ರೋತ್ರಂ ಹಂಸಸ್ವನೋಽಯಂ ಸುಖಯತಿ ದಯಿತಾನೂಪುರಾಹ್ಲಾದಕಾರೀ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರೀತಿಂ ವಿಧತ್ತೇ ತಟತರುವಿವರಾಲಕ್ಷಿತಾ ಸೌಧಮಾಲಾ
ಗಂಧೇನಾಂಭೋರುಹಾಣಾಂ ಪರಿಮಲಪಟುನಾ ಜಾಯತೇ ಘ್ರಾಣಸೌಖ್ಯಂ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಹ್ಲಾದಮೇತೇ ವಿದಧತಿ ಮರುತೋ ವಾರಿಸಂಪರ್ಕಶೀತಾಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
श्रोत्रं हंसस्वनोऽयं सुखयति दयितानूपुराह्लादकारी दृष्टिप्रीतिं विधत्ते तटतरुविवरालक्षिता सौधमाला
गन्धेनाम्भोरुहाणां परिमलपटुना जायते घ्राणसौख्यं गात्राणां ह्लादमेते विदधति मरुतो वारिसम्पर्कशीताः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
śrotraṃ haṃsasvano’yaṃ sukhayati dayitānūpurāhlādakārī dṛṣṭiprītiṃ vidhatte taṭataruvivarālakṣitā saudhamālā
gandhenāmbhoruhāṇāṃ parimalapaṭunā jāyate ghrāṇasaukhyaṃ gātrāṇāṃ hlādamete vidadhati maruto vārisamparkaśītāḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಶ್ರೋತ್ರಂ (श्रोत्रं, śrotraṃ) = ಕಿವಿಯನ್ನು (the ear)
- ಹಂಸಸ್ವನೋಽಯಂ (हंसस्वनोऽयं, haṃsasvano’yaṃ) = ಈ ಹಂಸಗಳ ಕೂಗು (ಹಂಸಸ್ವನಃ + ಅಯಂ) (this call of the swans)
- ಸುಖಯತಿ (सुखयति, sukhayati) = ಸುಖಪಡಿಸುತ್ತದೆ (gives pleasure)
- ದಯಿತಾನೂಪುರಾಹ್ಲಾದಕಾರೀ (दयितानूपुराह्लादकारी, dayitānūpurāhlādakārī) = ಪ್ರಿಯಳ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಯ ಸದ್ದಿನಂತೆ ಆನಂದ ಕೊಡುವ (ದಯಿತಾ + ನೂಪುರ + ಆಹ್ಲಾದ + ಕಾರೀ) (delighting like the sound of a beloved’s anklets)
- ದೃಷ್ಟಿಪ್ರೀತಿಂ (दृष्टिप्रीतिं, dṛṣṭiprītiṃ) = ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು (delight to the eye)
- ವಿಧತ್ತೇ (विधत्ते, vidhatte) = ಕೊಡುತ್ತದೆ (gives)
- ತಟತರುವಿವರಾಲಕ್ಷಿತಾ (तटतरुविवरालक्षिता, taṭataruvivarālakṣitā) = ದಡದ ಮರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ (ತಟ + ತರು + ವಿವರ + ಆಲಕ್ಷಿತಾ) (glimpsed through the gaps among the bank-side trees)
- ಸೌಧಮಾಲಾ (सौधमाला, saudhamālā) = ಮಾಳಿಗೆ ಮನೆಗಳ ಸಾಲು (the row of mansions)
- ಗಂಧೇನಾಂಭೋರುಹಾಣಾಂ (गन्धेनाम्भोरुहाणां, gandhenāmbhoruhāṇāṃ) = ಕಮಲಗಳ ಗಂಧದಿಂದ (ಗಂಧೇನ + ಅಂಭೋರುಹಾಣಾಂ) (by the scent of lotuses)
- ಪರಿಮಲಪಟುನಾ (परिमलपटुना, parimalapaṭunā) = ಪರಿಮಳದಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ (sharp with perfume)
- ಜಾಯತೇ (जायते, jāyate) = ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (arises)
- ಘ್ರಾಣಸೌಖ್ಯಂ (घ्राणसौख्यं, ghrāṇasaukhyaṃ) = ಮೂಗಿಗೆ ಸುಖ (pleasure for the nose)
- ಗಾತ್ರಾಣಾಂ (गात्राणां, gātrāṇāṃ) = ಅಂಗಗಳಿಗೆ (to the limbs)
- ಹ್ಲಾದಮೇತೇ (ह्लादमेते, hlādamete) = ಆಹ್ಲಾದವನ್ನು, ಇವು (ಹ್ಲಾದಂ + ಏತೇ) (comfort, these)
- ವಿದಧತಿ (विदधति, vidadhati) = ಕೊಡುತ್ತವೆ (bring)
- ಮರುತೋ (मरुतो, maruto) = ಗಾಳಿಗಳು (the breezes)
- ವಾರಿಸಂಪರ್ಕಶೀತಾಃ (वारिसम्पर्कशीताः, vārisamparkaśītāḥ) = ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ತಂಪಾದ (cooled by touching water)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದಯಿತೆಯ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಯಂತೆ ಆನಂದ ಕೊಡುವ ಹಂಸಗಳ ಈ ಕೂಗು ಕಿವಿಗೆ ಸುಖ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ದಡದ ಮರಗಳ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮಾಳಿಗೆ ಮನೆಗಳ ಸಾಲು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕಮಲಗಳ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಮೂಗಿಗೆ ಸುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ತಂಪಾದ ಈ ಗಾಳಿಗಳು ಮೈಗೆ ಆಹ್ಲಾದ ಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
This call of the swans, delightful as a beloved’s anklets, gives pleasure to the ear. The row of mansions glimpsed through gaps among the bank-side trees gives delight to the eye. The sharp perfume of the lotuses brings pleasure to the nose. And these breezes, cooled by touching the water, bring comfort to the limbs.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕವಿ ನಾಲ್ಕು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ: ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ಮೂಗು, ಚರ್ಮ. ರುಚಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಹೇಳಲಾರೆವು.
The poet takes four senses in order: ear, eye, nose and skin. Taste is not mentioned in this verse. Whether the tongue was left out on purpose we cannot say.
ಹಂಸಗಳ ಕೂಗನ್ನು ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಯ ಸದ್ದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದ ಪರಿಚಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಸದ್ದಿನ ಮಧುರತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
Likening the call of swans to the sound of anklets is a familiar convention in Sanskrit poetry. Here the comparison is limited to the sweetness of the sound.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 141. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 141. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ದಿನದ ದುಡಿಮೆಯ ನಂತರ ಇಂಥದೊಂದು ಸಂಜೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಖ ಒಂದೇ ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
Many say that an evening like this after a day of work feels soothing. The pleasure here is not limited to one sense, all of them work together.
ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಕವಿ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಸರೋವರ ತೀರದ ವರ್ಣನೆ ಮಾತ್ರ. ಅದರಿಂದ ಬದುಕಿಗೆ ಯಾವ ನಿಯಮವನ್ನೂ ತೆಗೆಯಬೇಕಿಲ್ಲ.
The poet sees it as good that the mind takes joy through the senses. But this is only a description of a lakeshore. No rule for life need be drawn from it.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ