ತೋಯಂ ನಿರ್ಮಥಿತಂ ಘೃತಾಯ: ನೀಚನ ಸೇವೆಯ ವ್ಯರ್ಥ ಶ್ರಮ

ಬಡ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಸೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುವುದು ಬಡ್ತಿಯಲ್ಲ, ಕಳೆದುಹೋದ ವರ್ಷಗಳ ಲೆಕ್ಕ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥ ಶ್ರಮದ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಕೊನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಅವು ಯಾವುದರ ರೂಪಕ ಎಂಬುದು ಬಿಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 69 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 69

ವಿಷಯ: ನೀಚನ ಸೇವೆ · Serving a base man

ಛಂದಸ್ಸು: ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ · Shardulavikridita

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತೋಯಂ ನಿರ್ಮಥಿತಂ ಘೃತಾಯ ಮಧುನೇ ನಿಷ್ಪೀಡಿತಃ ಪ್ರಸ್ತರಃ
ಪಾನಾರ್ಥಂ ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕೋರ್ಮಿತರಲಾ ಭೂಮಿಃ ಸಮಾಲೋಕಿತಾ ।
ದುಗ್ಧಾ ಸೇಯಮಚೇತನೇನ ಜರತೀ ದುಗ್ಧಾಶಯಾ ಸೂಕರೀ
ಕಷ್ಟಂ ಯತ್ಖಲು ದೀರ್ಘಯಾ ಧನತೃಷಾ ನೀಚೋ ಜನಃ ಸೇವಿತಃ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

तोयं निर्मथितं घृताय मधुने निष्पीडितः प्रस्तरः
पानार्थं मृगतृष्णिकोर्मितरला भूमिः समालोकिता ।
दुग्धा सेयमचेतनेन जरती दुग्धाशया सूकरी
कष्टं यत्खलु दीर्घया धनतृषा नीचो जनः सेवितः ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

toyaṃ nirmathitaṃ ghṛtāya madhune niṣpīḍitaḥ prastaraḥ
pānārthaṃ mṛgatṛṣṇikormitaralā bhūmiḥ samālokitā |
dugdhā seyamacetanena jaratī dugdhāśayā sūkarī
kaṣṭaṃ yatkhalu dīrghayā dhanatṛṣā nīco janaḥ sevitaḥ ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತೋಯಂ (तोयं, toyaṃ) = ನೀರನ್ನು (water)
ನಿರ್ಮಥಿತಂ (निर्मथितं, nirmathitaṃ) = ಕಡೆಯಲಾಯಿತು (was churned)
ಘೃತಾಯ (घृताय, ghṛtāya) = ತುಪ್ಪಕ್ಕಾಗಿ (for ghee)
ಮಧುನೇ (मधुने, madhune) = ಜೇನಿಗಾಗಿ (for honey)
ನಿಷ್ಪೀಡಿತಃ (निष्पीडितः, niṣpīḍitaḥ) = ಹಿಂಡಲಾಯಿತು (was squeezed)
ಪ್ರಸ್ತರಃ (प्रस्तरः, prastaraḥ) = ಕಲ್ಲು (a stone)
ಪಾನಾರ್ಥಂ (पानार्थं, pānārthaṃ) = ಕುಡಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ (for a drink)
ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕೋರ್ಮಿತರಲಾ (मृगतृष्णिकोर्मितरला, mṛgatṛṣṇikormitaralā) = ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆಯ ಅಲೆಗಳಿಂದ ನಡುಗುವ (trembling with the waves of a mirage)
ಭೂಮಿಃ (भूमिः, bhūmiḥ) = ನೆಲ (the ground)
ಸಮಾಲೋಕಿತಾ (समालोकिता, samālokitā) = ನೋಡಲಾಯಿತು (was looked to)
ದುಗ್ಧಾ (दुग्धा, dugdhā) = ಹಾಲು ಕರೆಯಲಾಯಿತು (was milked)
ಸಾ ಇಯಮ್ (सा इयम्, sā iyam) = ಇದೇ (this very one)
ಅಚೇತನೇನ (अचेतनेन, acetanena) = ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದವನಿಂದ (by the man without sense)
ಜರತೀ (जरती, jaratī) = ಮುದಿಯಾದ (old)
ದುಗ್ಧಾಶಯಾ (दुग्धाशया, dugdhāśayā) = ಹಾಲಿನ ಆಸೆಯಿಂದ (in the hope of milk)
ಸೂಕರೀ (सूकरी, sūkarī) = ಹಂದಿ (a sow)
ಕಷ್ಟಂ (कष्टं, kaṣṭaṃ) = ಎಂಥ ಕಷ್ಟ (what a pity it is)
ಯತ್ ಖಲು (यत् खलु, yat khalu) = ಎಂಬುದೇ (that indeed)
ದೀರ್ಘಯಾ ಧನತೃಷಾ (दीर्घया धनतृषा, dīrghayā dhanatṛṣā) = ಬಿಡದ ಹಣದ ದಾಹದಿಂದ (through a long thirst for wealth)
ನೀಚಃ ಜನಃ (नीचः जनः, nīcaḥ janaḥ) = ನೀಚನೊಬ್ಬನ (a base man)
ಸೇವಿತಃ (सेवितः, sevitaḥ) = ಸೇವೆ ನಡೆದುಹೋಯಿತು (was waited upon)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ತುಪ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ನೀರು ಕಡೆಯಲಾಯಿತು. ಜೇನಿಗಾಗಿ ಕಲ್ಲು ಹಿಂಡಲಾಯಿತು. ಕುಡಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆಯ ಅಲೆಗಳಿಂದ ನಡುಗುವ ನೆಲವನ್ನು ನೋಡಲಾಯಿತು. ಹಾಲಿನ ಆಸೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದವನು ಈ ಮುದಿ ಹಂದಿಯನ್ನೇ ಕರೆದ. ಬಿಡದ ಹಣದ ದಾಹದಿಂದ ನೀಚನೊಬ್ಬನ ಸೇವೆ ನಡೆದುಹೋಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಕಷ್ಟ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Water was churned for ghee. A stone was squeezed for honey. Ground trembling with the waves of a mirage was looked to for a drink. Hoping for milk, a man without sense milked this old sow. That through a long thirst for wealth a base man was waited upon: that is the pity of it.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ದುಗ್ಧಾ ಮತ್ತು ದುಗ್ಧಾಶಯಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಕರೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಆಸೆ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಆಸೆಯೇ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

Dugdha and dugdhashaya stand in the same line. The act of milking and the hope of milk are set side by side, so that the sound itself shows which one caused the other.

ಹಸುವಿನ ಬದಲು ಹಂದಿ, ಅದೂ ಮುದಿ ಹಂದಿ. ಕರೆದರೂ ಹಾಲಿಲ್ಲ, ಕರೆಯುವ ಕೆಲಸವೇ ಅಸಹ್ಯ. ಫಲವಿಲ್ಲದ ಶ್ರಮ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳದೆ ಅದರ ಕೊಳಕನ್ನೂ ಶ್ಲೋಕ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.

Not a cow but a sow, and an old one. There is no milk to be had, and the work itself is foul. The verse does not merely call the labour fruitless, it adds the squalor of it.

ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾ ಎಂದರೆ ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆ. ಜಿಂಕೆಯ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಎಂಬುದೇ ಆ ಪದದ ಒಳ ಅರ್ಥ. ದಾಹವೇ ನೀರನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಕೊನೆಯ ಪಾದದ ಧನತೃಷಾ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Mrigatrishnika is the mirage, and inside the word sits the deer’s thirst. The hint that thirst is what makes the water appear links up with dhanatrisha, the thirst for wealth, in the last line.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 41. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 41. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ಕೆಲಸ ಕಷ್ಟ ಎಂಬುದು ಬೇರೆ, ಅದು ಫಲ ಕೊಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಬೇರೆ. ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಸೆ ಇರುವವನಿಗೆ ಫಲ ಇನ್ನೇನು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದೇ ತೋರುತ್ತದೆ.

That a task is hard is one thing. That it cannot possibly yield anything is another. The second is hard to spot early, because to the man who still hopes it always looks as though the result is just about to arrive.

ಶ್ಲೋಕದ ಬೇಸರ ನೀಚನ ಮೇಲಲ್ಲ, ತನ್ನ ಮೇಲೆ. ಕಷ್ಟಂ ಎಂಬ ಪದ ಆಡಿದವನದೇ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವಾಗ ಈ ದನಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.

The verse’s weariness is not aimed at the base man but at the speaker himself. The word kashtam is his own. That tone is useful when one sits down to count up the past years.