ತೃಷ್ಣೇ ಕೃಷ್ಣೇಽಪಿ ತೇ ಶಕ್ತಿಃ: ದೇವರ ಮೇಲೂ ಆಸೆಯ ಶಕ್ತಿ

ಒಂದು ಬಲವಾದ ಅಂಟು ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಚಿಕ್ಕ ವಸ್ತುವಿನ ಪಾಡೇನು ಎಂದು ಕೇಳುವುದು ಸಹಜ. ತರ್ಕ ಅಲ್ಲಿಂದ ಸರಳವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವಾಮನನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ, ದೊಡ್ಡವರ ಮೇಲೆ ಆಸೆಯ ಹಿಡಿತ ಇರುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ತೃಷ್ಣಾನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 2 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against Craving, verse 2

ವಿಷಯ: ದೇವರ ಮೇಲೂ ಆಸೆ · Craving over even a god

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತೃಷ್ಣೇ ಕೃಷ್ಣೇಽಪಿ ತೇ ಶಕ್ತಿರ್ದೃಷ್ಟಾ ಮರ್ತ್ಯೇಷು ಕಾ ಕಥಾ
ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವ್ಯಾಪಿ ಯದ್ರೂಪಂ ತದ್ರೂಪಂ ವಾಮನೀಕೃತಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

तृष्णे कृष्णेऽपि ते शक्तिर्दृष्टा मर्त्येषु का कथा
त्रैलोक्यव्यापि यद्रूपं तद्रूपं वामनीकृतम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

tṛṣṇe kṛṣṇe’pi te śaktirdṛṣṭā martyeṣu kā kathā
trailokyavyāpi yadrūpaṃ tadrūpaṃ vāmanīkṛtam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತೃಷ್ಣೇ (तृष्णे, tṛṣṇe) = ಎಲೈ ಆಸೆಯೇ (O craving)
ಕೃಷ್ಣೇಽಪಿ (कृष्णेऽपि, kṛṣṇe’pi) = ಕೃಷ್ಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ (even in the case of Krishna)
ತೇ (ते, te) = ನಿನ್ನ (your)
ಶಕ್ತಿರ್ದೃಷ್ಟಾ (शक्तिर्दृष्टा, śaktirdṛṣṭā) = ಶಕ್ತಿ ಕಾಣಿಸಿದೆ (ಶಕ್ತಿಃ ದೃಷ್ಟಾ) (power has been seen (shaktih drishta))
ಮರ್ತ್ಯೇಷು (मर्त्येषु, martyeṣu) = ಸಾಯುವ ಮನುಷ್ಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (among mortals)
ಕಾ ಕಥಾ (का कथा, kā kathā) = ಏನು ಮಾತು (what need to speak)
ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವ್ಯಾಪಿ (त्रैलोक्यव्यापि, trailokyavyāpi) = ಮೂರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ (pervading the three worlds)
ಯದ್ರೂಪಂ (यद्रूपं, yadrūpaṃ) = ಯಾವ ರೂಪ (the form that)
ತದ್ರೂಪಂ (तद्रूपं, tadrūpaṃ) = ಆ ರೂಪವನ್ನು (that form)
ವಾಮನೀಕೃತಮ್ (वामनीकृतम्, vāmanīkṛtam) = ಕುಬ್ಜವಾಗಿಸಿದೆ (made dwarfish)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಆಸೆಯೇ, ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೂ ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಕಂಡಿದೆ. ಇನ್ನು ಸಾಯುವ ಮನುಷ್ಯರ ವಿಷಯ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ. ಮೂರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಯಾವ ರೂಪವಿತ್ತೋ ಅದನ್ನೇ ನೀನು ವಾಮನ, ಅಂದರೆ ಕುಬ್ಜ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O Craving, your power has been seen even over Krishna. What then need be said of mortals? The very form that pervaded the three worlds, you made dwarfish.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಮನನ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಓದು ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಬಂದದ್ದು.

We read the name Krishna here as pointing to Vishnu, since the next line brings in the Vamana story. This reading comes from the context.

ಇದು ಹಿರಿದರಿಂದ ಕಿರಿದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ತರ್ಕ. ದೇವರಿಗೇ ಹೀಗಾದರೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಧಾಟಿ. ಇಲ್ಲಿನ ತಮಾಷೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬೃಹತ್ ರೂಪ ಮತ್ತು ವಾಮನ ಎಂಬ ಕುಬ್ಜ ರೂಪದ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

This is an argument from the greater to the lesser. The humour lies in the contrast between the vast form of Vishnu and the small form of Vamana.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 75. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 75. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಆಸೆ ದೊಡ್ಡವರನ್ನೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ, ನಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೃದುವಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಅದು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆಪವಾಗಬಾರದು.

Knowing that craving spares not even the great, we can be a little gentler with ourselves. But it should not become an excuse.

ಸ್ಥಾನ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಒತ್ತಡವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರಾಗಲಿ, ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಲಿ, ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

With rank, pressure grows too. The verse is a reminder that seniors, doctors or officers alike need to keep watching their own wishes.