ತೃಷ್ಣೇ ದೇವಿ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ: ಆಸೆಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ನಮಸ್ಕಾರ

ಯಾರಾದರೂ ತಮಗೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ.

ತೃಷ್ಣಾನಿಂದಾ ವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಂಥದೇ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಈ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂದೆ ಇದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ತೃಷ್ಣಾನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 1 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against Craving, verse 1

ವಿಷಯ: ಹೊಗಳಿ ತೆಗಳುವ ಆಸೆ · Praise that blames craving

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತೃಷ್ಣೇ ದೇವಿ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ಧೈರ್ಯವಿಪ್ಲವಕಾರಿಣಿ
ವಿಷ್ಣುಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥೋಽಪಿ ಯತ್ತ್ವಯಾ ವಾಮನೀಕೃತಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

तृष्णे देवि नमस्तुभ्यं धैर्यविप्लवकारिणि
विष्णुस्त्रैलोक्यनाथोऽपि यत्त्वया वामनीकृतः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

tṛṣṇe devi namastubhyaṃ dhairyaviplavakāriṇi
viṣṇustrailokyanātho’pi yattvayā vāmanīkṛtaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತೃಷ್ಣೇ (तृष्णे, tṛṣṇe) = ಎಲೈ ಆಸೆಯೇ (O craving)
ದೇವಿ (देवि, devi) = ದೇವಿಯೇ (goddess)
ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ (नमस्तुभ्यं, namastubhyaṃ) = ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ (salutation to you)
ಧೈರ್ಯವಿಪ್ಲವಕಾರಿಣಿ (धैर्यविप्लवकारिणि, dhairyaviplavakāriṇi) = ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವವಳೇ (you who upset steadiness)
ವಿಷ್ಣುಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥೋಽಪಿ (विष्णुस्त्रैलोक्यनाथोऽपि, viṣṇustrailokyanātho’pi) = ವಿಷ್ಣು, ಮೂರು ಲೋಕದ ಒಡೆಯನಾದರೂ (ವಿಷ್ಣುಃ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥಃ ಅಪಿ) (Vishnu, though lord of the three worlds (vishnuh trailokyanathah api))
ಯತ್ತ್ವಯಾ (यत्त्वया, yattvayā) = ಯಾವ ನಿನ್ನಿಂದ (ಯತ್ ತ್ವಯಾ) (by you, so that (yat tvaya))
ವಾಮನೀಕೃತಃ (वामनीकृतः, vāmanīkṛtaḥ) = ಕುಬ್ಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೀಯೆ (made a dwarf, a Vamana)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವ ತೃಷ್ಣಾದೇವಿಯೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕದ ಒಡೆಯನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ವಾಮನನನ್ನಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಕುಬ್ಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Salutations to you, goddess Craving, who upset all steadiness. You made even Vishnu, lord of the three worlds, into a Vamana, a dwarf.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇದು ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ನಿಂದೆ. ನಮಸ್ಕಾರ ಮೇಲ್ಮೈ ಮಾತ್ರ, ಒಳಗಿನ ಮಾತು ಆಸೆಯ ದೋಷ. ಇದನ್ನು ಪರೋಕ್ಷ ಹೇಳಿಕೆ ಎಂದು ಓದಬೇಕು.

This is blame dressed as praise. The salutation is only the surface and the real subject is the fault of craving. It should be read as an indirect statement.

ವಾಮನ ಎಂದರೆ ಕುಬ್ಜ, ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ವಾಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯ ಬಳಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೇಡಿದ ಕಥೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕವಿ ಅದನ್ನೇ ಆಸೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಎಂಬಂತೆ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಕವಿಯ ಚಮತ್ಕಾರ ಮಾತ್ರ, ಕಥೆಯ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ.

Vamana means dwarf, and the tale of Vishnu asking Bali for land in dwarf form is well known from the puranas. The poet turns it into the work of craving. It is a poet’s turn of wit, not a retelling.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 75. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 75. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಯಾರಿಗೂ ತಲೆ ಬಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದು ಬಯಕೆಗೆ ಬಾಗುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಬಯಕೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನಿಲುವು ಎಷ್ಟು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ.

We have all seen a proud person bend before a single wish. It is a good habit to notice how much our stance changes the moment a wish is born.

ಹಾಸ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಶ್ಲೋಕ ಕೇಳುವವನಿಗೆ ಹಗುರವಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಗಬಲ್ಲವನು ಅದರ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ.

Said through humour, the verse reaches the listener lightly. One who can laugh at his own craving already stands a little outside its grip.