ತ್ಯಜಸಿ ಯದಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ: ದಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಿಡದ ರಾಜ

ಶಾಲೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ದಾನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಕೊಟ್ಟವನ ಹೆಸರು ದೂರ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಕೊಟ್ಟ ಹಣ ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ರಾಜನ ಕತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ. ಕೀರ್ತಿ ಕಡಲಾಚೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕವಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಶ್ಲೋಕ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 24 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 24

ವಿಷಯ: ದಾನ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ · Giving, fame and Lakshmi

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 30 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತ್ಯಜಸಿ ಯದಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಕೀರ್ತಿಮಾಸಾದ್ಯ ದಾನೈರ್ವ್ರಜತಿ ತದಪಿ ಕೀರ್ತಿಃ ಸಿಂಧುಪಾರಂ ನ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ
ಕಥಯ ಕ ಇಹ ಹೇತುರ್ನಾರವೇಶ ತ್ವದೀಯೇ ವಸತಿ ಹೃದಯಪದ್ಮೇ ನಂದಸೂನುರ್ಮುರಾರಿಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

त्यजसि यदपि लक्ष्मीं कीर्तिमासाद्य दानैर्व्रजति तदपि कीर्तिः सिन्धुपारं न लक्ष्मीः
कथय क इह हेतुर्नारवेश त्वदीये वसति हृदयपद्मे नन्दसूनुर्मुरारिः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

tyajasi yadapi lakṣmīṃ kīrtimāsādya dānairvrajati tadapi kīrtiḥ sindhupāraṃ na lakṣmīḥ
kathaya ka iha heturnāraveśa tvadīye vasati hṛdayapadme nandasūnurmurāriḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತ್ಯಜಸಿ (त्यजसि, tyajasi) = ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತೀಯೆ (you give up)
ಯದಪಿ (यदपि, yadapi) = ಆದರೂ (even though)
ಲಕ್ಷ್ಮೀಂ (लक्ष्मीं, lakṣmīṃ) = ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು, ಸಂಪತ್ತನ್ನು (Lakshmi, wealth)
ಕೀರ್ತಿಮಾಸಾದ್ಯ (कीर्तिमासाद्य, kīrtimāsādya) = ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು (ಕೀರ್ತಿಮ್ + ಆಸಾದ್ಯ) (having won fame)
ದಾನೈರ್ವ್ರಜತಿ (दानैर्व्रजति, dānairvrajati) = ದಾನಗಳಿಂದ, ಹೋಗುತ್ತದೆ (ದಾನೈಃ + ವ್ರಜತಿ) (by gifts, goes)
ತದಪಿ (तदपि, tadapi) = ಆದರೂ (even so)
ಕೀರ್ತಿಃ (कीर्तिः, kīrtiḥ) = ಕೀರ್ತಿ (fame)
ಸಿಂಧುಪಾರಂ (सिन्धुपारं, sindhupāraṃ) = ಸಮುದ್ರದ ಆಚೆಯ ದಡಕ್ಕೆ (to the far shore of the sea)
ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ (लक्ष्मीः, lakṣmīḥ) = ಲಕ್ಷ್ಮಿ (Lakshmi)
ಕಥಯ (कथय, kathaya) = ಹೇಳು (tell me)
ಕ ಇಹ (क इह, ka iha) = ಯಾವುದು ಇಲ್ಲಿ (ಕಃ + ಇಹ) (what here)
ಹೇತುರ್ನಾರವೇಶ (हेतुर्नारवेश, heturnāraveśa) = ಕಾರಣ, ಜನರ ಒಡೆಯನೇ (ಹೇತುಃ + ನಾರವೇಶ, ನರವೇಶ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ) (the reason, lord of men)
ತ್ವದೀಯೇ (त्वदीये, tvadīye) = ನಿನ್ನ (in your)
ವಸತಿ (वसति, vasati) = ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ (dwells)
ಹೃದಯಪದ್ಮೇ (हृदयपद्मे, hṛdayapadme) = ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ (in the lotus of the heart)
ನಂದಸೂನುರ್ಮುರಾರಿಃ (नन्दसूनुर्मुरारिः, nandasūnurmurāriḥ) = ನಂದನ ಮಗನಾದ ಮುರಾರಿ (ನಂದಸೂನುಃ + ಮುರಾರಿಃ) (Murari, the son of Nanda)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಜನೇ, ನೀನು ದಾನ ಕೊಟ್ಟು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀಯೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತೀಯೆ. ಆದರೂ ಸಮುದ್ರದಾಚೆ ಹೋಗುವುದು ಕೀರ್ತಿಯೇ ಹೊರತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಲ್ಲ. ಹೇಳು, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು. ನಿನ್ನ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ನಂದನ ಮಗನಾದ ಮುರಾರಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord of men, you give away wealth and win fame by your gifts. Even so, it is fame that crosses the sea, not Lakshmi. Tell us, what is the reason? In the lotus of your heart dwells Murari, the son of Nanda.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಶ್ಲೋಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಕೃಷ್ಣ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ತನ್ನ ಪತಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಹೃದಯವನ್ನು ಅವಳು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಲಾರಳು ಎಂಬುದೇ ಕವಿಯ ಚಮತ್ಕಾರದ ಉತ್ತರ.

The verse does not state the answer, it hints at it. Lakshmi is renowned as the wife of Vishnu, and Krishna as his incarnation. She cannot leave the heart where her husband lives, and that is the poet’s witty answer.

ಸಿಂಧುಪಾರ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಆಚೆಯ ದಡ. ಕೀರ್ತಿ ದೂರದ ದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ರೀತಿ ಇದು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಾತ್ರ ಅರಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ.

Sindhupara means the far shore of the sea. It is the traditional way of saying that fame reaches distant lands. The other side of it is that Lakshmi stays home in the palace.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ರೂಪ ನಾರವೇಶ ಎಂದಿದೆ. ಅದನ್ನು ನರವೇಶ ಅಂದರೆ ಜನರ ಒಡೆಯ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಮುದ್ರಣದ ತಪ್ಪಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ಪಾಠ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

The printed book gives the vocative as naravesha with a long first vowel. We have taken it as lord of men. It may be a misprint. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 135. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 135. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಹಣ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ರಾಜನನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಭಾಷೆ. ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪಾಠ ಬೇರೆ: ಕೊಟ್ಟವರ ಹೆಸರು ಕೊಟ್ಟ ಹಣಕ್ಕಿಂತ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

The verse is not promising that giving keeps your money. That is the language of praising a king. The lesson for us is different: the name of the giver travels further than the gift.

ಕಾರಣವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಕೊಡುವವನ ಒಳಗೆ ಏನಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೊಗಳಿಕೆ ಬರಲಿ ಹೋಗಲಿ, ಒಳಗಿನ ನೆಲೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು.

It is notable that the reason is sought in the heart. What lies within the giver is what gives the gift its meaning. Let praise come or go, the inner footing should stay as it is.