ಅನುಕ್ಷಣಮನುಕ್ಷಣಂ: ಕಾಯ್ದರೂ ಓಡುವ ಕೀರ್ತಿ, ಕೊಟ್ಟರೂ ಉಳಿವ ಲಕ್ಷ್ಮಿ

ಕೈಹಿಡಿದು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಗು ಜಾರಿಕೊಂಡು ಓಡಿಹೋಗುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿ ತಾಯಿಯೂ ಬಲ್ಲಳು. ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಷ್ಟೂ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಹಾಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಾತ್ರ ಹಂಚಿ ಕೊಟ್ಟರೂ ಉಳಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಕವಿ ಈ ಎರಡನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅದ್ಭುತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಶ್ಲೋಕ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 25 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 25

ವಿಷಯ: ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿರೋಧ · The paradox of fame and Lakshmi

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 34 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅನುಕ್ಷಣಮನುಕ್ಷಣಂ ಕ್ಷಿತಿಪ ರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ತ್ವಯಾ ಪ್ರಯಾತಿ ವಿದಿಶೋ ದಶ ಪ್ರಬಲಕೀರ್ತಿರೇಕಾಕಿನೀ
ಇಯಂ ನಿಯತಮರ್ಥಿಷು ಪ್ರತಿದಿನಂ ವಿತೀರ್ಣಾ ರಮಾ ಜಹಾತಿ ನ ತವಾಂತಿಕಂ ದ್ವಿತಯಮೇತದತ್ಯದ್ಭುತಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अनुक्षणमनुक्षणं क्षितिप रक्ष्यमाणा त्वया प्रयाति विदिशो दश प्रबलकीर्तिरेकाकिनी
इयं नियतमर्थिषु प्रतिदिनं वितीर्णा रमा जहाति न तवान्तिकं द्वितयमेतदत्यद्भुतम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

anukṣaṇamanukṣaṇaṃ kṣitipa rakṣyamāṇā tvayā prayāti vidiśo daśa prabalakīrtirekākinī
iyaṃ niyatamarthiṣu pratidinaṃ vitīrṇā ramā jahāti na tavāntikaṃ dvitayametadatyadbhutam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅನುಕ್ಷಣಮನುಕ್ಷಣಂ (अनुक्षणमनुक्षणं, anukṣaṇamanukṣaṇaṃ) = ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ (ಅನುಕ್ಷಣಮ್ + ಅನುಕ್ಷಣಮ್) (every single moment)
ಕ್ಷಿತಿಪ (क्षितिप, kṣitipa) = ರಾಜನೇ (O king)
ರಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ (रक्ष्यमाणा, rakṣyamāṇā) = ನಿನ್ನಿಂದ ಕಾಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ (though being guarded)
ತ್ವಯಾ (त्वया, tvayā) = ನಿನ್ನಿಂದ (by you)
ಪ್ರಯಾತಿ (प्रयाति, prayāti) = ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ (goes forth)
ವಿದಿಶೋ (विदिशो, vidiśo) = ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ (ವಿದಿಶಃ) (to the quarters)
ದಶ (दश, daśa) = ಹತ್ತು (ten)
ಪ್ರಬಲಕೀರ್ತಿರೇಕಾಕಿನೀ (प्रबलकीर्तिरेकाकिनी, prabalakīrtirekākinī) = ಪ್ರಬಲ ಕೀರ್ತಿ, ಒಬ್ಬಂಟಿ (ಪ್ರಬಲಕೀರ್ತಿಃ + ಏಕಾಕಿನೀ) (mighty fame, all alone)
ಇಯಂ (इयं, iyaṃ) = ಇವಳು (this one)
ನಿಯತಮರ್ಥಿಷು (नियतमर्थिषु, niyatamarthiṣu) = ಯಾವಾಗಲೂ ಬೇಡಿದವರಿಗೆ (ನಿಯತಮ್ + ಅರ್ಥಿಷು) (constantly, to the petitioners)
ಪ್ರತಿದಿನಂ (प्रतिदिनं, pratidinaṃ) = ಪ್ರತಿದಿನ (every day)
ವಿತೀರ್ಣಾ (वितीर्णा, vitīrṇā) = ಕೊಡಲಾಗಿದ್ದರೂ (though given away)
ರಮಾ (रमा, ramā) = ಲಕ್ಷ್ಮಿ (Rama, that is Lakshmi)
ಜಹಾತಿ (जहाति, jahāti) = ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ (leaves)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ತವಾಂತಿಕಂ (तवान्तिकं, tavāntikaṃ) = ನಿನ್ನ ಬಳಿಯನ್ನು (ತವ + ಅಂತಿಕಮ್) (your side)
ದ್ವಿತಯಮೇತದತ್ಯದ್ಭುತಮ್ (द्वितयमेतदत्यद्भुतम्, dvitayametadatyadbhutam) = ಈ ಜೋಡಿ ಬಹಳ ಅದ್ಭುತ (ದ್ವಿತಯಮ್ + ಏತತ್ + ಅತಿ + ಅದ್ಭುತಮ್) (this pair is most wondrous)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಜನೇ, ನೀನು ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರಬಲ ಕೀರ್ತಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೇಡಿದವರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವಳು ನಿನ್ನ ಬಳಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎರಡೂ ಬಹಳ ಅದ್ಭುತ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O king, though you guard it every moment, your mighty fame goes off alone to the ten quarters. Yet Lakshmi, though you give her away daily to those who ask, never leaves your side. Both of these things are most wondrous.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಸಂಗತಿಗಳು ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ. ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟದ್ದು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಕೊಟ್ಟುಬಿಟ್ಟದ್ದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಇದನ್ನು ಅದ್ಭುತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ ಇದೊಂದು ವಿರೋಧದ ಚಮತ್ಕಾರ.

Two reversals sit side by side. What is guarded runs away, what is given away stays. The poet calls it wondrous, so this is a play on contradiction.

ಏಕಾಕಿನೀ ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬಂಟಿ. ಕೀರ್ತಿಗೆ ಸಂಗಡಿಗರು ಬೇಕಿಲ್ಲ, ಅದು ತಾನೇ ಹರಡುತ್ತದೆ. ವಿದಿಶ ಎಂದರೆ ಮೂಲತಃ ಉಪದಿಕ್ಕು. ಇಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ, ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.

Ekakini means all alone. Fame needs no companions, it spreads by itself. Vidisha originally means an intermediate quarter. We have taken it here as the ten directions, which is slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 135. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 135. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕಾಯ್ದಿಡುವ ಚಿಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೆಸರು ತಾನಾಗಿಯೇ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

Those who make a name worry about protecting it. The verse reminds us that a name spreads by itself and cannot be held in the hand.

ಕೊಟ್ಟರೂ ಸಂಪತ್ತು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ರಾಜನನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಮಾತು. ಅದನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಲಹೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.

That wealth stays even when given is a way of praising a king. It should not be taken as financial advice.