ಉದಿತೇಽಪಿ ತವಾವನೀಂದ್ರ: ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದರೂ ಹರಡುವ ಕತ್ತಲೆ

ಬೆಳಗಾದ ಮೇಲೂ ಮನೆಯ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಕಿಟಕಿ ಮುಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಊಹಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸೂರ್ಯ ಬಂದರೆ ಕತ್ತಲೆ ಹೋಗಲೇಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಅನುಭವ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ನಿಯಮವನ್ನೇ ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಕತ್ತಲೆ ಹರಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳಿ, ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಅದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಪ್ರತಾಪವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 7 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Majesty of the King, verse 7

ವಿಷಯ: ಉದಯದ ನಂತರವೂ ಕತ್ತಲೆ · Darkness after the sunrise

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 23 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 23 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಉದಿತೇಽಪಿ ತವಾವನೀಂದ್ರ ತೇಜಸ್ತಪನೇ ಸ್ಫಾರಗಭಸ್ತಿಭಾರಭಾಜಿ
ತವ ವೈರಿನೃಪಾಯಶಸ್ತಮಾಂಸಿ ಸ್ಫುರದುಜ್ಜೃಂಭಿತಮಾಚರಂತಿ ಚಿತ್ರಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

उदितेऽपि तवावनीन्द्र तेजस्तपने स्फारगभस्तिभारभाजि
तव वैरिनृपायशस्तमांसि स्फुरदुज्जृम्भितमाचरन्ति चित्रम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

udite’pi tavāvanīndra tejastapane sphāragabhastibhārabhāji
tava vairinṛpāyaśastamāṃsi sphuradujjṛmbhitamācaranti citram

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಉದಿತೇಽಪಿ (उदितेऽपि, udite’pi) = ಉದಯಿಸಿದರೂ (ಉದಿತೇ + ಅಪಿ) (even when risen)
ತವಾವನೀಂದ್ರ (तवावनीन्द्र, tavāvanīndra) = ನಿನ್ನ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ (ತವ + ಅವನೀಂದ್ರ) (your, O lord of the earth)
ತೇಜಸ್ತಪನೇ (तेजस्तपने, tejastapane) = ತೇಜಸ್ಸೆಂಬ ಸೂರ್ಯನು (ತೇಜಃ + ತಪನೇ) (the sun of your splendour)
ಸ್ಫಾರಗಭಸ್ತಿಭಾರಭಾಜಿ (स्फारगभस्तिभारभाजि, sphāragabhastibhārabhāji) = ಅಪಾರ ಕಿರಣಗಳ ರಾಶಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ (bearing a mass of vast rays)
ತವ (तव, tava) = ನಿನ್ನ (your)
ವೈರಿನೃಪಾಯಶಸ್ತಮಾಂಸಿ (वैरिनृपायशस्तमांसि, vairinṛpāyaśastamāṃsi) = ಶತ್ರುರಾಜರ ಅಪಯಶಸ್ಸೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಗಳು (ವೈರಿ + ನೃಪ + ಅಯಶಃ + ತಮಾಂಸಿ) (the darknesses of ill fame of enemy kings)
ಸ್ಫುರದುಜ್ಜೃಂಭಿತಮಾಚರಂತಿ (स्फुरदुज्जृम्भितमाचरन्ति, sphuradujjṛmbhitamācaranti) = ಹೊಳೆಯುತ್ತ ಹರಡುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ (ಸ್ಫುರತ್ + ಉಜ್ಜೃಂಭಿತಂ + ಆಚರಂತಿ) (they act, spreading out brightly)
ಚಿತ್ರಮ್ (चित्रम्, citram) = ಆಶ್ಚರ್ಯ (how strange)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ, ಅಪಾರ ಕಿರಣಗಳ ರಾಶಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸೆಂಬ ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದರೂ, ನಿನ್ನ ಶತ್ರುರಾಜರ ಅಪಯಶಸ್ಸೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಆಶ್ಚರ್ಯ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord of the earth, even though the sun of your splendour has risen with a mass of vast rays, the darknesses of ill fame of your enemy kings spread out, shining. How strange.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ಇದೆ: ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದರೂ ಕತ್ತಲೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಆ ಕತ್ತಲೆ ನಿಜವಾದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲ, ಶತ್ರುಗಳ ಅಪಯಶಸ್ಸು ಎಂದು ತಿಳಿದಾಗ ವಿರೋಧ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಎನ್ನಬಹುದು.

On the surface there is a contradiction: the sun has risen and yet darkness spreads. The contradiction vanishes once we see that the darkness is not real darkness but the enemies’ ill fame. This may be called a seeming paradox.

ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಬಿಳುಪು, ಅಪಯಶಸ್ಸು ಕಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನ ತೇಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಶತ್ರುಗಳ ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಕಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಬರುತ್ತದೆ.

In Sanskrit poetry fame is conventionally white and ill fame black. So the sense is that as the king’s splendour grows, the black of his enemies’ disgrace grows with it.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ, ವಿಸರ್ಗದಂತಹ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಬೇಕಾದ ರೂಪವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ.

The scan of this book loses some small marks such as the anusvara and visarga. So we have written the form that the grammar requires.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಯಾರದೋ ಯಶಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಅಸೂಯೆಯ ಕತ್ತಲೆ ಹೆಚ್ಚುವುದನ್ನು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಒಬ್ಬ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದ ದಿನ ಕೆಲವರ ಮುಖ ಬಾಡುವುದು ಅದೇ ದೃಶ್ಯ.

We see jealousy deepen in workplaces when someone else’s success grows. Some faces falling on the day a colleague wins a prize is the same scene.

ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಬೆಳಕು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.

The poet is praising a king here. The thought that another’s light shows up the darkness within us can be used to examine our own minds.