ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಸಂಜೆಯಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಹೊರಟುಬಿಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ವಭಾವ ಎಂಬ ವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಇದೇ ತರ್ಕದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯಾ ಸ್ವಸದ್ಮನಿ ಪದ್ಮೇಽಪಿ ಸಂಧ್ಯಾವಧಿ ವಿಜೃಂಭತೇ
ಇಂದಿರಾ ಮಂದಿರೇಽನ್ಯೇಷಾಂ ಕಥಂ ತಿಷ್ಠತಿ ಸಾ ಚಿರಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
या स्वसद्मनि पद्मेऽपि संध्यावधि विजृम्भते
इन्दिरा मन्दिरेऽन्येषां कथं तिष्ठति सा चिरम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yā svasadmani padme’pi saṃdhyāvadhi vijṛmbhate
indirā mandire’nyeṣāṃ kathaṃ tiṣṭhati sā ciram
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯಾ (या, yā) = ಯಾರು (she who)
- ಸ್ವಸದ್ಮನಿ (स्वसद्मनि, svasadmani) = ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ (in her own house)
- ಪದ್ಮೇಽಪಿ (पद्मेऽपि, padme’pi) = ಕಮಲದಲ್ಲೂ (ಪದ್ಮೇ + ಅಪಿ) (even in the lotus)
- ಸಂಧ್ಯಾವಧಿ (संध्यावधि, saṃdhyāvadhi) = ಸಂಜೆಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ (ಸಂಧ್ಯಾ + ಅವಧಿ) (only up to evening)
- ವಿಜೃಂಭತೇ (विजृम्भते, vijṛmbhate) = ಅರಳಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾಳೆ (blooms and shines)
- ಇಂದಿರಾ (इन्दिरा, indirā) = ಇಂದಿರಾ, ಅಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ (Indira, that is Lakshmi)
- ಮಂದಿರೇಽನ್ಯೇಷಾಂ (मन्दिरेऽन्येषां, mandire’nyeṣāṃ) = ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ (ಮಂದಿರೇ + ಅನ್ಯೇಷಾಂ) (in the houses of others)
- ಕಥಂ (कथं, kathaṃ) = ಹೇಗೆ (how)
- ತಿಷ್ಠತಿ (तिष्ठति, tiṣṭhati) = ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ (stays)
- ಸಾ (सा, sā) = ಅವಳು (she)
- ಚಿರಮ್ (चिरम्, ciram) = ಬಹುಕಾಲ (for long)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಾದ ಕಮಲದಲ್ಲೂ ಯಾರು ಸಂಜೆಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅರಳಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾಳೋ, ಆ ಇಂದಿರೆ ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಬಹುಕಾಲ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
She who blooms and shines only until evening even in her own home, the lotus, how can that Indira stay long in the houses of others.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ವಿಜೃಂಭತೇ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅರಳುವುದು ಮತ್ತು ಶೋಭಿಸುವುದು ಎಂಬ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಕಮಲ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿ ಸಂಜೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಇದನ್ನು ವಿರಾಜತೇ, ಅಂದರೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದೇ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
The verb vijrimbhate means both to open out and to shine. A lotus opens by day and closes at dusk, so the word suits the image well. The printed footnote glosses it simply as virajate, shines.
ಕಮಲ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮನೆ ಎಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮಾತು. ಪದ್ಮಾ ಮತ್ತು ಕಮಲಾ ಎಂಬ ಅವಳ ಹೆಸರುಗಳೂ ಅದನ್ನೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಂತದಲ್ಲೇ ಹೀಗಾದರೆ ಪರರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಎಂಬ ತರ್ಕ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ತಿರುವು.
That the lotus is Lakshmi’s home is traditional, and her names Padma and Kamala recall it. The turn of the verse is an argument from the lesser to the greater: if this is how she is at home, what of other people’s houses.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 62. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 62. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇಂದು ಸಂಪತ್ತು ಇದೆ ಎಂಬುದು ನಾಳೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಭರವಸೆಯಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡವರು ಬಂದದ್ದನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
That wealth is here today is no promise that it will be here tomorrow. Those who remember this hold what comes with gratitude, not with pride.
ಇದು ಹಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಉಪದೇಶವೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಅದರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಇಡೀ ಬದುಕನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಬೇಡಿ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.
This is not advice to despise money. The verse says only that one should know its nature and not build a whole life on it.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ