ದುರ್ಮುಹೂರ್ತ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದುರ್ಮುಹೂರ್ತಂ ಎಂದೂ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಹಗಲಿನ ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಶುಭವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾದ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಮುಹೂರ್ತ. ದಿನದ ಎಂಟನೆಯ ಒಂದು ಪಾಲಾದ ರಾಹು ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದುರ್ಮುಹೂರ್ತ ಹಗಲಿನ ಹದಿನೈದನೆಯ ಒಂದು ಪಾಲು, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೆಂಟು ನಿಮಿಷ.
ಹಗಲನ್ನು ಹದಿನೈದು ಸಮ ಮುಹೂರ್ತಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುವು ದುರ್ಮುಹೂರ್ತ ಎಂಬುದು ವಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ:
- ಭಾನುವಾರ, ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯದು
- ಸೋಮವಾರ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯದು
- ಮಂಗಳವಾರ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯದು
- ಬುಧವಾರ, ಎಂಟನೆಯದು
- ಗುರುವಾರ, ಆರನೆಯದು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯದು
- ಶುಕ್ರವಾರ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೆಯದು
- ಶನಿವಾರ, ಎರಡನೆಯದು
ಏಳು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ಇಂಥ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಿವೆ, ಮೂರಕ್ಕೆ ಒಂದು. ಈ ಅಸಮತೆಗೆ ಆಳವಾದ ಕಾರಣವೇನೂ ಇಲ್ಲ; ಸಂಪ್ರದಾಯ ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ಇಷ್ಟೇ.
ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಹಿಂದಿನ ದೇವತೆಗಳು
ಈ ಪದ್ಧತಿ ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದೊಂದರಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಅಲ್ಲಿ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಗಳ ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ಅಧಿದೇವತೆ ಇದ್ದು, ಆ ದೇವತೆಯ ಸ್ವಭಾವವೇ ಮುಹೂರ್ತದ ಸ್ವಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ. ರುದ್ರ, ಅಹಿ, ಮಿತ್ರ, ಪಿತೃ, ವಸು, ವಿಶ್ವೇದೇವ, ವಿಧಿ, ಅರಿ ಮತ್ತು ಭಗ ಈ ದೇವತೆಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕೆಲವು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ದುರ್ಮುಹೂರ್ತ ಎನಿಸುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನ ಎಂಟನೆಯ ಮುಹೂರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯದು; ಅದೇ ಅಭಿಜಿತ್ ಮುಹೂರ್ತ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶುಭವಾದದ್ದು.
ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ
ದುರ್ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮದುವೆ, ಉಪನಯನ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣದ ಆರಂಭದಂತೆ ಸಮಯವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆರಿಸುವಾಗ, ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳಿಗಲ್ಲ. ಇದು ರಾಹು ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ನಿರ್ಬಂಧ, ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸುಲಭ.
ಇದು ನಿಶ್ಚಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲ, ಹಗಲಿನ ಹದಿನೈದನೆಯ ಒಂದು ಪಾಲು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ದುರ್ಮುಹೂರ್ತ ಡಿಸೆಂಬರಿನದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅದೂ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನುದಿನ ಇದನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಆ ದಿನದ ನಿಜವಾದ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳಿಂದ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತದೆ.
Durmuhurta, sometimes written Dur Muhurtam, is the muhurta or muhurtas of the daylight that are considered unfavourable. Unlike Rahu Kala, which is an eighth of the day, a Durmuhurta is a fifteenth, so it lasts about forty-eight minutes.
Daylight is divided into fifteen equal muhurtas. Which of them are Durmuhurta depends on the weekday:
- Sunday, the fourteenth
- Monday, the ninth and the thirteenth
- Tuesday, the fourth and the twelfth
- Wednesday, the eighth
- Thursday, the sixth and the twelfth
- Friday, the fourth and the ninth
- Saturday, the second
Four of the seven days have two such periods and three have one. There is no deep reason for the asymmetry; it is what the tradition records.
The deities behind the muhurtas
The scheme comes from an older one in which each of the thirty muhurtas of the day and night is presided over by a deity, and the character of the muhurta follows the character of its deity. The muhurtas governed by Rudra, Ahi, Mitra, Pitrs, Vasu, Vishvadeva, Vidhi, Ari and Bhaga in certain positions are the ones that come out as Durmuhurta. The eighth muhurta of the day, governed by Brahma, is the exception at the other end: it is Abhijit, the most favourable of all.
In practice
Durmuhurta is consulted when a time is being chosen with some care, for a wedding, a thread ceremony, a house entry or the start of a journey, rather than for everyday matters. It is a narrower and shorter exclusion than Rahu Kala and is correspondingly easier to work around.
Because it is a fifteenth of the daylight rather than a fixed period, a Durmuhurta in June is longer than one in December, and it shifts with sunrise. Anudina computes it from the day’s actual sunrise and sunset for your town.