ವಿಜಯಾ ಏಕಾದಶಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಘ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ; ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಇದೇ ದಿನವನ್ನು ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಜಯಾ ಎಂದರೆ ಗೆಲುವು; ಈಗಾಗಲೇ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಜಯ ಎಂಬುದು ಹೇಳುವ ಫಲ.
ಮಹಾತ್ಮ್ಯ
ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ ಇದನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಲಂಕೆಗೆ ದಾಟುವ ದಾರಿ ಕಾಣದಾಗ, ರಾಮ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದ. ಹತ್ತಿರದ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವಿದ್ದ ಬಕದಾಲ್ಭ್ಯ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಸೈನ್ಯ ಸಹಿತ ಮಾಘ ಬಹುಳ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ ಮಾಡು ಎಂದು ಮುನಿ ಹೇಳಿದ. ವಿಧಾನವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಧಾನ್ಯದ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಕಲಶ, ಅದರ ಬಾಯಿಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಎಲೆ, ದಿನವಿಡೀ ನಾರಾಯಣನ ಪೂಜೆ, ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ, ಮರುದಿನ ಪಾರಣೆ. ದಾಟುವಿಕೆ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಪುರಾಣ ಎಂದಿನಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸುತ್ತದೆ: ದಾರಿ ಕಾಣದ ತೊಡಕಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡವರು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಬಹುದು ಎಂದು.
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ
ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಲಶ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಗ್ರಂಥ ತಿಳಿದವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಢಿ ಅಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯಾ ಏಕಾದಶಿ ಆ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ ಅಷ್ಟೇ. ವಿಶೇಷ ಆಹಾರವಿಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಚರಣೆಯಿಲ್ಲ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವವಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆಚರಿಸುವವರಿಗೆ ಆ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಪರೀಕ್ಷೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಜ್ಯ, ಪ್ರಯಾಣ, ನಿಂತುಹೋದ ವ್ಯವಹಾರ. ಈ ಸಂಬಂಧವೊಂದೇ ದಿನದ ವಿಶೇಷ, ಮತ್ತು ಅದು ಕಥೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದೇ ಹೊರತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಧಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲ.
ಜಯಾ ಅಲ್ಲ
ಅದೇ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಯಾ ಏಕಾದಶಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಅದರ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥವೂ ಗೆಲುವು. ಎರಡೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಚರಣೆಗಳು, ಬೇರೆ ಮಹಾತ್ಮ್ಯಗಳು; ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪಕ್ಷದ್ದು ಮಾತ್ರ, ಮತ್ತು ಗೊಂದಲ ಸಾಮಾನ್ಯ.
ಉಪವಾಸದ ನಿಯಮ, ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಧ ಏಕಾದಶಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಕಾದಶಿ ಲೇಖನದಲ್ಲಿವೆ.
Vijaya Ekadashi is the eleventh tithi of the dark fortnight of Magha in the amanta reckoning used in Karnataka; the purnimanta calendars of North India list the same day under Phalguna. The name means victory, and the phala said to follow is success in something already begun rather than a general blessing.
The mahatmya
The Skanda Purana sets it in the Ramayana. Rama, with the army halted on the shore and no way across to Lanka, asked what should be done. He was sent to the muni Bakadalbhya, whose ashrama stood on an island nearby, and the muni told him to keep the ekadashi of the dark fortnight of Magha along with the army. The procedure given is specific: a kalasha set on a heap of grain, coconut and leaves at its mouth, worship of Narayana through the day, a night without sleep, and the parana on the following day. The crossing succeeded. The purana then generalises in the usual way, that anyone held up in a difficulty with no visible way through may keep the day for the same reason.
In practice
The kalasha puja of the story is occasionally performed by those who know the text, but it is not general practice, and in most Karnataka households Vijaya Ekadashi is simply the ekadashi of that fortnight. There is no special food, no public observance and no temple festival attached to it. Where it is kept with a particular intention the intention is usually concrete: an examination, a court matter, a journey, a business that has stalled. That association is the only thing that marks the day out, and it comes from the story rather than from any separate ritual.
Not the same as Jaya
Jaya Ekadashi falls in the bright fortnight of the same month and its name also means victory. The two are separate observances with separate mahatmyas, distinguished only by the paksha, and they are confused often.
The rules of the fast, the timing of the parana and the viddha question are set out in the general post on ekadashi.