ಪಾಪಮೋಚನಿ ಏಕಾದಶಿ ಫಾಲ್ಗುಣ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಗುಣ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಮಾಸವಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಏಕಾದಶಿ. ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಇದೇ ದಿನವನ್ನು ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅದು ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಏಕಾದಶಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಿಥಿಯೂ ದಿನವೂ ಒಂದೇ; ಎರಡು ಪದ್ಧತಿಗಳ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ.
ಹೆಸರು
ಪಾಪ ಎಂದರೆ ಪಾಪ, ಮೋಚನಿ ಎಂದರೆ ಬಿಡಿಸುವವಳು. ಸಂಚಿತ ಪಾಪದ ನಿವಾರಣೆ, ಬೇರೆ ಕಡೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳಿರುವ ಪಾಪಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಎಂಬುದು ಹೇಳುವ ಫಲ. ಉಳಿದ ಏಕಾದಶಿಗಳಿಗಿಂತ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ದೊಡ್ಡದು. ವರ್ಷದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಲೆಕ್ಕ ಮುಗಿಸಿ ಹೊಸದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಇದು ನಿಂತಿರುವುದೊಂದೇ ಇದರ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಶೇಷ; ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಹಿಗ್ಗಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
ಮಹಾತ್ಮ್ಯ
ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರ ಪುರಾಣ ಚ್ಯವನನ ಮಗ ಮೇಧಾವಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚೈತ್ರರಥ ವನದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ತಪವನ್ನು ಕೆಡಿಸಲು ಮಂಜುಘೋಷಾ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದಳು; ಬಹುಕಾಲ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ಪಿಶಾಚಿಯಾಗು ಎಂದು ಶಪಿಸಿದ. ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಾರಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಈ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ. ಅವಳು ವ್ರತ ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತಳಾದಳು. ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಂದೆಯ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಮೇಧಾವಿಯೂ ಇದೇ ವ್ರತ ಮಾಡಿದ. ಕಥೆಯ ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರಿಗೂ ಅದರ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಗ್ರಂಥ ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಅಪರೂಪ, ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಅದೇ ಕಥೆಯ ಉದ್ದೇಶ.
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಪಮೋಚನಿಯನ್ನು ಉಳಿದವುಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಮಾಡುವ ಅಂಶವಿಲ್ಲ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪೂಜೆಯಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷ ಆಹಾರವಿಲ್ಲ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆಂದೇ ಇರುವ ಪದ್ಧತಿಯಿಲ್ಲ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಚರಣೆಯಿಲ್ಲ. ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ತರುವ ಉದ್ದೇಶ, ಇಷ್ಟೇ ಅದರ ವಿಶೇಷ. ಉಳಿದಂತೆ ಪಾಕ್ಷಿಕ ಏಕಾದಶಿಯಂತೆಯೇ ಇದನ್ನೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉಪವಾಸದ ನಿಯಮ, ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಧ ಏಕಾದಶಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಕಾದಶಿ ಲೇಖನದಲ್ಲಿವೆ.
Papamochani Ekadashi is the eleventh tithi of the dark fortnight of Phalguna. In the amanta reckoning of Karnataka, where Phalguna is the last month of the year, it is the last ekadashi of the year. Purnimanta calendars in the North place the same day in Chaitra, where it reads as the first of the year instead. The tithi is identical and the day is the same; the two systems only label it differently.
The name
Papa is sin and mochani is she who looses or releases. The phala claimed is the removal of accumulated sin, including kinds the texts elsewhere describe as not removable, and the claim made for this day is larger than for most of the others. That it stands at the turn of the year, closing the account of one before the next begins, is the only structural thing about its position, and it is worth noticing without being made too much of.
The mahatmya
The Bhavishyottara Purana gives the story of Medhavi, son of Chyavana, performing tapas in the Chaitraratha forest, and the apsara Manjughosha sent to break it. She succeeded, and the two lived together a long time before he came back to himself and cursed her to become a pishachi. She asked how she might be released and he named this ekadashi. She kept it and was freed. Medhavi kept it too, on his father’s advice, to make good the tapas he had lost. The text is candid that both parties in the story stood in need of it, which is unusual and is probably the point.
In practice
Nothing in the observance sets Papamochani apart from the other ekadashis. There is no separate puja, no particular food, no custom peculiar to it in Karnataka, and no temple observance. Its only distinguishing feature is its place at the end of the year, and the intention some bring to it because of that. It is otherwise kept exactly as the fortnightly ekadashi is kept.
The general post on ekadashi has the rules of the fast, the timing of the parana and the viddha question.