ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಹದಿನೈದನೆಯ ತಿಥಿ, ಹೊಸ ಚಂದ್ರನ ದಿನ; ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಮಾಂತ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಚಾಂದ್ರಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ದಿನ. ಮುಂದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಹೊಸ ಮಾಸ.
ಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಿಥಿ
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಂತರ ಸೊನ್ನೆ. ಅದು ಇಡೀ ಭೂಮಿಗೆ ಒಂದೇ ಬಿಂದು. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂಬ ತಿಥಿ ಎಂದರೆ ಆ ಅಂತರ ಮುನ್ನೂರ ನಲವತ್ತೆಂಟರಿಂದ ಮುನ್ನೂರ ಅರವತ್ತರವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ಅವಧಿ; ಅಂದರೆ ಸಂಯೋಗದ ಕ್ಷಣ ತಿಥಿಯ ಕೊನೆ, ನಡುವಲ್ಲ. ಹೆಸರೇ ಅದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಅಮಾ ಮತ್ತು ವಾಸ್ಯ, ಜೊತೆಗೇ ವಾಸಿಸುವುದು, ಎರಡು ಬೆಳಕುಗಳು ಒಂದೇ ಕಡೆ.
ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ತಿಥಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಿನವೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ. ಆದರೆ ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರದ ಅಪರಾಹ್ಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಥಿ; ದಿನದ ಆ ಭಾಗ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಇದ್ದೂ ಅಪರಾಹ್ಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಮುಗಿದರೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಹಿಂದಿನ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಪಂಚಾಂಗ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರೂ. ತರ್ಪಣದ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ ಮನೆ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಂಗ ಭಿನ್ನವಾಗಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದೇ ಕಾರಣ.
ಪಿತೃಗಳು
ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯದ ದಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ. ನೀರು, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ದರ್ಭೆಯಿಂದ ತರ್ಪಣ; ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ. ತಂದೆತಾಯಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮರಣದ ತಿಥಿಯಂದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮಾಸಿಕ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಪಿತೃಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸೇರಿದ್ದು. ಆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನದಿ ಅಥವಾ ಕೆರೆಗೆ ಹೋಗುವ ರೂಢಿ ಹಳೆಯದು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ.
ಎರಡು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರ. ಮಹಾಲಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಭಾದ್ರಪದದ ಪಿತೃ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಮುಖ್ಯ ತರ್ಪಣದ ದಿನ. ಆಶ್ವಯುಜದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದೀಪಾವಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯ ರಾತ್ರಿ, ವರ್ಷದ ಅತಿ ಕತ್ತಲ ರಾತ್ರಿ ದೀಪಗಳಿಂದ ತುಂಬುವ ದಿನ; ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ
ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆಚರಣೆ ಇದೆ. ಆಷಾಢದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ; ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಜ್ಯೋತಿರ್ಭೀಮೇಶ್ವರ ವ್ರತ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಅಥವಾ ಹಿಟ್ಟಿನ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೀಪ, ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯರ ಪೂಜೆ, ಮತ್ತು ಭಂಡಾರದ ದಾರ. ಶ್ರಾವಣದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೊಲದ ದಿನ; ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಚರಗ ಚೆಲ್ಲಿ ನೇಗಿಲಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗಶಿರದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಸೋಮವಾರ ಬಂದರೆ ನದೀ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಹೆಚ್ಚು.
ಇದು ಯಾವುದಲ್ಲ
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಶುಭ ಎಂದು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಹೇಳುವುದುಂಟು; ಅದು ತೀರಾ ಒರಟಾದ ಮಾತು. ಆರಂಭಗಳಿಗೆ ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ: ಮದುವೆ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ಪ್ರಯಾಣ, ಹೊಸ ಕೆಲಸ ಆ ದಿನಕ್ಕೆ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯ, ದಾನ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಉಪಾಸನೆಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಸರಿಯಾದ ದಿನ, ಮತ್ತು ದೀಪಾವಳಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯೂ ಅಂದೇ. ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪದ ದಿನ ಕೆಟ್ಟ ದಿನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸೋಮವಾರ ಬರುವ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಸೋಮವತೀ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರು; ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣಕ್ಕೆ ಅದು ವಿಶೇಷ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಬೇರೆ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ.
Amavasya is the fifteenth tithi of the dark fortnight, the new moon, and in the amanta reckoning used in Karnataka it is the last day of the lunar month. The next sunrise begins a new month.
The instant and the tithi
The instant of the new moon is the moment the sun and the moon share the same longitude, at zero degrees of elongation. It is one point in time for the whole earth. The tithi called amavasya is the interval in which the elongation climbs from three hundred and forty-eight degrees to three hundred and sixty, so the instant of conjunction is the end of the tithi and not its middle. The name says as much: ama and vasya, dwelling together, the two lights in one place.
The day that carries amavasya is the day on which the tithi is running at sunrise. Rites for the ancestors, however, ask for the tithi at the middle of the day, in the aparahna, the afternoon watch, because that is the part of the day given to the pitrus. When amavasya is current at sunrise but ends before the afternoon, the shraddha can move to the previous day even though the calendar prints amavasya against this one. This is the single most frequent cause of a family and a printed almanac disagreeing about a tarpana date.
The ancestors
Amavasya is the day of the month for pitru karya. Tarpana is offered with water, sesame and darbha, and in many households a shraddha is performed. The annual shraddha for a parent is kept on the tithi of death, but the monthly amavasya belongs to the ancestors collectively, and the practice of going to a river or a tank on that morning is old and widespread.
Two amavasyas carry more than the usual weight. Mahalaya Amavasya closes the fortnight of Bhadrapada given entirely to the pitrus and is the most important tarpana day of the year. The amavasya of Ashwayuja is the night of Lakshmi Puja at Deepavali, the darkest night of the year filled with lamps, which is the reverse of the usual character of the day.
In Karnataka
Several amavasyas have their own observance here. The Ashadha amavasya is Bhimana Amavasye, kept by women and girls with the Jyotirbhimeshwara vrata: two lamps set in a cone of mud or dough, worship of Shiva and Parvati, and the bhandara, the knotted thread. The Shravana amavasya, kept in North Karnataka as the day of the farm, sees offerings made at the field and the plough honoured. The amavasya of Margashira, when it falls on a Monday, draws crowds to the river ghats.
What it is not
Amavasya is widely described as inauspicious, and that is too blunt. It is unsuitable for beginnings: weddings, house entry, journeys and the start of new work are not fixed on it. It is the correct and preferred day for rites for the departed, for dana, and for certain forms of upasana, and the Lakshmi Puja of Deepavali falls on it. A day that is wrong for one class of action is not thereby a bad day.
The related word Somavati Amavasya means simply an amavasya falling on a Monday, held to be particularly fit for bathing and for tarpana. It is not a separate festival.