ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆ: ಹದಿನೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು, ಅರ್ಥ ಸಹಿತ

॥ ಓಂ ತತ್ಸತ್ ॥

---

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಬಗ್ಗೆ

ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದೊಳಗಿರುವ ಏಳುನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂವಾದ. ಯುದ್ಧ ಶುರುವಾಗುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಸೈನ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ರಥದಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಇವು. ಆ ಸಂವಾದವನ್ನು ಸಂಜಯ ಕುರುಡ ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾವು ಓದುವುದು ಎರಡು ಪದರಗಳ ಕಥನ: ರಣರಂಗದ ನಡುವಿನ ಮಾತು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅದನ್ನು ಕೇಳುವ ಒಬ್ಬ ತಂದೆ.

ರಚನೆ

ಪ್ರತಿ ಅಧ್ಯಾಯದ ಹೆಸರೂ ಯೋಗ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನ ದುಃಖವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ಹದಿನೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಆರು ಆರರ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ನೋಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದು ಇದೆ. ಮೊದಲ ಆರರಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದ ಮಾತು ಹೆಚ್ಚು, ನಡುವಿನ ಆರರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾತು, ಕೊನೆಯ ಆರರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಮಾತು ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬುದು ಆ ವಿಭಾಗದ ಆಧಾರ. ಇದೊಂದು ಓದಿನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ವಿಭಾಗವೇ ಹೊರತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಗಡಿಯಲ್ಲ. ಅದಲ್ಲದೆ ಮೂರೂ ವಿಷಯಗಳು ಇಡೀ ಗೀತೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ: ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು, ಎರಡು ಸಾಲುಗಳು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ವಿಶ್ವರೂಪ ವರ್ಣನೆಯಂಥ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದವಿರುವ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಶ್ಲೋಕಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಏಳುನೂರು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಲೆಕ್ಕ. ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಏಳುನೂರರ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು

ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಸ್ಥಾನತ್ರಯ, ಅಂದರೆ ವೇದಾಂತದ ಮೂರು ಮೂಲ ಗ್ರಂಥಗಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ದರ್ಶನದ ಆಚಾರ್ಯರೂ ಗೀತೆಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು. ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ದರ್ಶನಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಓದಿದರು. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಸುಬೋಧಿನೀ ಮತ್ತು ಮಧುಸೂದನ ಸರಸ್ವತಿಯವರ ಗೂಢಾರ್ಥದೀಪಿಕಾ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.

ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಮಂಡಾಲೆಯ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೀತಾರಹಸ್ಯ ಬರೆದರು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಗೀತೆಯನ್ನು ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ ಎಂದು ಓದಿದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರ ಜೀವನಧರ್ಮಯೋಗ ಗೀತೆಯನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿದ ಕೃತಿ. ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಓದಿರುವುದು ಗೀತೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಭಾಗ.

ಈ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ

ಪ್ರತಿ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪುಟವಿದೆ. ಅದು ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ (ದೇವನಾಗರಿ) ಮತ್ತು IAST ಎಂಬ ಮೂರು ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುಟ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರೂ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ತೆರೆಯಬಹುದಾದ ಚೌಕಗಳಿವೆ: ಹಲವು ಪಾರಂಪರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿವರಣೆ, ಮತ್ತು ಆ ಶ್ಲೋಕ ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಓದಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಉಳಿದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಿವೆ.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು.