ಗುಣದೋಷೌ ಬುಧೋ ಗೃಹ್ಣನ್: ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಷವನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ

ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಎರಡು ಸಿಕ್ಕವು. ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿಷ.

ಅವನು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿಕೊಂಡ, ವಿಷವನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಎರಡು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತನ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಪಂಡಿತಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 10 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of the Learned, verse 10

ವಿಷಯ: ಗುಣವನ್ನೂ ದೋಷವನ್ನೂ ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು · How to handle merit and fault

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಗುಣದೋಷೌ ಬುಧೋ ಗೃಹ್ಣನ್ನಿನ್ದುಕ್ಷ್ವೇಡಾವಿವೇಶ್ವರಃ ।
ಶಿರಸಾ ಶ್ಲಾಘತೇ ಪೂರ್ವಂ ಪರಂ ಕಣ್ಠೇ ನಿಯಚ್ಛತಿ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

गुणदोषौ बुधो गृह्णन्निन्दुक्ष्वेडाविवेश्वरः ।
शिरसा श्लाघते पूर्वं परं कण्ठे नियच्छति ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

guṇadoṣau budho gṛhṇannindukṣveḍāviveśvaraḥ |
śirasā ślāghate pūrvaṃ paraṃ kaṇṭhe niyacchati ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಗುಣದೋಷೌ (गुणदोषौ, guṇadoṣau) = ಗುಣ ಮತ್ತು ದೋಷ ಎರಡನ್ನೂ (both merit and fault)
ಬುಧಃ (बुधः, budhaḥ) = ಬುದ್ಧಿವಂತ (the wise man)
ಗೃಹ್ಣನ್ (गृह्णन्, gṛhṇan) = ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ (taking up)
ಇನ್ದುಕ್ಷ್ವೇಡೌ (इन्दुक्ष्वेडौ, indukṣveḍau) = ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿಷವನ್ನು (the moon and the poison)
ಇವ ಈಶ್ವರಃ (इव ईश्वरः, iva īśvaraḥ) = ಶಿವನಂತೆ (like Shiva)
ಶಿರಸಾ ಶ್ಲಾಘತೇ ಪೂರ್ವಮ್ (शिरसा श्लाघते पूर्वम्, śirasā ślāghate pūrvam) = ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ (praises the first by setting it on his head)
ಪರಮ್ ಕಣ್ಠೇ ನಿಯಚ್ಛತಿ (परम् कण्ठे नियच्छति, param kaṇṭhe niyacchati) = ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ (holds the second back in his throat)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ವಿಷವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಗುಣವನ್ನೂ ದೋಷವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಕಂಠದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Taking up merit and fault as Shiva took the moon and the poison, the wise man sets the first upon his head and praises it, and holds the second back in his throat.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕ್ಷ್ವೇಡ ಎಂದರೆ ವಿಷ. ಇಂದು ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಈಶ್ವರ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿಯೇ ಶಿವನ ಚಿತ್ರ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

Kshveda means poison and indu means the moon. The word ishvara by itself brings in the picture of Shiva.

ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ನುಂಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಉಗುಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ದೋಷವನ್ನು ಕಂಡೂ ಅದನ್ನು ಹರಡದಿರುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಅದರಲ್ಲಿದೆ.

The wit lies in holding it in the throat: neither swallowed nor spat out. To see a fault and not spread it is the sense.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 38. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 38. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬೇರೆಯವರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು, ಕುಂದನ್ನು ಅವರಿಗೇ ಒಳಗೆ ಹೇಳುವುದು. ಇದೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪ.

Say the good in someone’s work openly, and say the shortcoming to them in private. That is this verse put to use.

ದೋಷವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಬೇಕು ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಶಿವ ವಿಷವನ್ನು ನುಂಗಲಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟೂಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡ.

This does not mean faults should be hidden. Shiva neither swallowed the poison nor let it loose. He held it.