ಮಜ್ಜಂತೋಽಪಿ ವಿಪತ್ಪಯೋಧಿ: ರಾಹುವಿನ ಬಾಯಲ್ಲೂ ಬೆಳಗುವ ಚಂದ್ರ

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹುಷಾರಿಲ್ಲದಾಗ, ತಾನು ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಉಳಿದವರಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸುವ ತಾಯಿಯನ್ನು ಅನೇಕರು ನೋಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಸುಸ್ತು ಯಾರಿಗೂ ಹೊರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಗುಣವನ್ನು ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಗ್ರಹಣದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 258 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 258

ವಿಷಯ: ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಉಪಕಾರ · Doing good even in distress

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 38 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಮಜ್ಜಂತೋಽಪಿ ವಿಪತ್ಪಯೋಧಿಗಹನೇ ನಿಃಶಂಕಧೈರ್ಯಾವೃತಾಃ ಕುರ್ವಂತ್ಯೇವ ಪರೋಪಕಾರಮನಿಶಂ ಸಂತೋ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ವೈ
ರಾಹೋರುಗ್ರಕರಾಲವಕ್ತ್ರಕುಹರಗ್ರಾಸಾಭಿಭೂತೋಽಪ್ಯಲಂ ಚಂದ್ರಃ ಕಿಂ ನ ಜನಂ ಕರೋತಿ ಸುಖಿನಂ ಗ್ರಾಸಾವಶೇಷೈಃ ಕರೈಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

मज्जन्तोऽपि विपत्पयोधिगहने निःशङ्कधैर्यावृताः कुर्वन्त्येव परोपकारमनिशं सन्तो यथाशक्ति वै
राहोरुग्रकरालवक्त्रकुहरग्रासाभिभूतोऽप्यलं चन्द्रः किं न जनं करोति सुखिनं ग्रासावशेषैः करैः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

majjanto’pi vipatpayodhigahane niḥśaṅkadhairyāvṛtāḥ kurvantyeva paropakāramaniśaṃ santo yathāśakti vai
rāhorugrakarālavaktrakuharagrāsābhibhūto’pyalaṃ candraḥ kiṃ na janaṃ karoti sukhinaṃ grāsāvaśeṣaiḥ karaiḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಮಜ್ಜಂತೋಽಪಿ (मज्जन्तोऽपि, majjanto’pi) = ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದರೂ (even while sinking)
ವಿಪತ್ಪಯೋಧಿಗಹನೇ (विपत्पयोधिगहने, vipatpayodhigahane) = ವಿಪತ್ತೆಂಬ ಸಾಗರದ ಆಳದಲ್ಲಿ (in the depths of the sea of calamity)
ನಿಃಶಂಕಧೈರ್ಯಾವೃತಾಃ (निःशङ्कधैर्यावृताः, niḥśaṅkadhairyāvṛtāḥ) = ಅಂಜಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹೊದ್ದವರು (wrapped in fearless courage)
ಕುರ್ವಂತ್ಯೇವ (कुर्वन्त्येव, kurvantyeva) = ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ (go on doing)
ಪರೋಪಕಾರಮನಿಶಂ (परोपकारमनिशं, paropakāramaniśaṃ) = ಪರೋಪಕಾರವನ್ನು ಸದಾ (good to others, without pause)
ಸಂತೋ (सन्तो, santo) = ಸಜ್ಜನರು (the good)
ಯಥಾಶಕ್ತಿ (यथाशक्ति, yathāśakti) = ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ (as far as their strength allows)
ವೈ (वै, vai) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ರಾಹೋರುಗ್ರಕರಾಲವಕ್ತ್ರಕುಹರಗ್ರಾಸಾಭಿಭೂತೋಽಪ್ಯಲಂ (राहोरुग्रकरालवक्त्रकुहरग्रासाभिभूतोऽप्यलं, rāhorugrakarālavaktrakuharagrāsābhibhūto’pyalaṃ) = ರಾಹುವಿನ ಉಗ್ರ ಕರಾಳ ಬಾಯಿಯ ಗುಹೆಯ ಗ್ರಾಸಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಪೂರ್ತಿ ಸೋತರೂ (though wholly overcome by the swallowing in the cavern of Rahu’s fierce and terrible mouth)
ಚಂದ್ರಃ (चन्द्रः, candraḥ) = ಚಂದ್ರ (the moon)
ಕಿಂ ನ (किं न, kiṃ na) = ಅಲ್ಲವೇ (does he not)
ಜನಂ (जनं, janaṃ) = ಜನರನ್ನು (people)
ಕರೋತಿ (करोति, karoti) = ಮಾಡುತ್ತಾನೆ (make)
ಸುಖಿನಂ (सुखिनं, sukhinaṃ) = ಸುಖಿಯಾಗಿ (happy)
ಗ್ರಾಸಾವಶೇಷೈಃ (ग्रासावशेषैः, grāsāvaśeṣaiḥ) = ನುಂಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಳಿದ (left over from the swallowing)
ಕರೈಃ (करैः, karaiḥ) = ಕಿರಣಗಳಿಂದ (with his rays)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ವಿಪತ್ತೆಂಬ ಸಾಗರದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಂಜಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹೊದ್ದ ಸಜ್ಜನರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸದಾ ಪರೋಪಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ರಾಹುವಿನ ಉಗ್ರ ಕರಾಳ ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಸೋತರೂ, ಉಳಿದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರ ಜನರನ್ನು ಸುಖಿಯಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even while sinking in the deep sea of calamity, the good, wrapped in fearless courage, go on doing good to others, always, as far as their strength allows. Does not the moon, though overcome in the terrible cavern of Rahu’s mouth, still make people happy with the rays that remain?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಗ್ರಹಣದ ಕಥೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ರಾಹು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನುಂಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಪೂರ್ತಿ ನಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಗಮನ.

The image comes from the eclipse tale. In the old belief Rahu swallows the moon. The poet notices that even then the moon’s light is not wholly put out.

ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಎಂಬ ಪದ ಮುಖ್ಯ. ಸಜ್ಜನನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವಷ್ಟನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತದೆ ಶ್ಲೋಕ, ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಕಿರಣಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವು ನಿಜವಾದ ಬೆಳಕು.

The word yathashakti matters. The verse asks of the good only what is possible, not the impossible. The remaining rays may be few, yet they are real light.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 52. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 52. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದಣಿದ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯ ನಂತರವೂ ಕಿರಿಯರ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಎರಡು ನಿಮಿಷ ಕೊಡುವ ಹಿರಿಯರನ್ನು ನೆನೆಯಬಹುದು. ಅವರ ಬಳಿ ಇರುವುದು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯೇ, ಆದರೂ ಅದು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.

One may recall seniors who, after a draining night shift, still give two minutes to a junior’s doubt. They have little strength left, and yet it is put to use.

ಇದು ತನ್ನನ್ನು ಸವೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಆದೇಶವಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕವೇ ಹೇಳಿದೆ. ಉಳಿದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟನ್ನು ಕೊಡುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪಾಠ.

This is not a command to wear oneself out. The verse itself says as far as strength allows. The lesson is to give a little of whatever remains.