ಆಖುಃ ಕೈಲಾಸಶೈಲಂ: ಇಲಿ, ಕಾಗೆ, ಕಪ್ಪೆಯ ದುಸ್ಸಾಹಸಗಳು

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಂದು ವಾರ ಇರುವಾಗ ಇಡೀ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೊರಡುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರು ಕಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಗುರಿಯ ದೊಡ್ಡತನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಲದ ಅಳತೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ದುಸ್ಸಾಹಸಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಎರಡು ಉದ್ದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕತೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 283 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 283

ವಿಷಯ: ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರಿದ ದುಸ್ಸಾಹಸ · Ventures beyond one’s strength

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಆಖುಃ ಕೈಲಾಸಶೈಲಂ ತುಲಯತಿ ಕರಟಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಮಾಂಸಾಭಿಲಾಷೀ ಬಭ್ರುರ್ಲಾಂಗೂಲಮೂಲಂ ಚಲಯತಿ ಚಪಲಸ್ತಕ್ಷಕಾಹಿಂ ಜಿಘಾಂಸುಃ
ಭೇಕಃ ಪಾರಂ ಯಿಯಾಸುರ್ಭುಜಗಮಪಿ ಮಹಾಘಸ್ಮರಸ್ಯಾಂಬುರಾಶೇಃ ಪ್ರಾಯೇಣಾಸನ್ನಪಾತಃ ಸ್ಮರತಿ ಸಮುಚಿತಂ ಕರ್ಮ ನ ಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

आखुः कैलासशैलं तुलयति करटस्तार्क्ष्यमांसाभिलाषी बभ्रुर्लाङ्गूलमूलं चलयति चपलस्तक्षकाहिं जिघांसुः
भेकः पारं यियासुर्भुजगमपि महाघस्मरस्याम्बुराशेः प्रायेणासन्नपातः स्मरति समुचितं कर्म न क्षुद्रकर्मा

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ākhuḥ kailāsaśailaṃ tulayati karaṭastārkṣyamāṃsābhilāṣī babhrurlāṅgūlamūlaṃ calayati capalastakṣakāhiṃ jighāṃsuḥ
bhekaḥ pāraṃ yiyāsurbhujagamapi mahāghasmarasyāmburāśeḥ prāyeṇāsannapātaḥ smarati samucitaṃ karma na kṣudrakarmā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಆಖುಃ (आखुः, ākhuḥ) = ಇಲಿ (the mouse)
ಕೈಲಾಸಶೈಲಂ (कैलासशैलं, kailāsaśailaṃ) = ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು (Mount Kailasa)
ತುಲಯತಿ (तुलयति, tulayati) = ತೂಗುತ್ತದೆ (weighs)
ಕರಟಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಮಾಂಸಾಭಿಲಾಷೀ (करटस्तार्क्ष्यमांसाभिलाषी, karaṭastārkṣyamāṃsābhilāṣī) = ಗರುಡನ ಮಾಂಸ ಬಯಸುವ ಕಾಗೆ (the crow longing for the flesh of Tarkshya)
ಬಭ್ರುರ್ಲಾಂಗೂಲಮೂಲಂ (बभ्रुर्लाङ्गूलमूलं, babhrurlāṅgūlamūlaṃ) = ನರಿ ಬಾಲದ ಬುಡವನ್ನು (ಬಭ್ರುವನ್ನು ನರಿ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ) (the jackal, the root of the tail (babhru taken as jackal))
ಚಲಯತಿ (चलयति, calayati) = ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ (shakes)
ಚಪಲಸ್ತಕ್ಷಕಾಹಿಂ (चपलस्तक्षकाहिं, capalastakṣakāhiṃ) = ಚಂಚಲನಾಗಿ ತಕ್ಷಕ ಸರ್ಪವನ್ನು (fickle, the serpent Takshaka)
ಜಿಘಾಂಸುಃ (जिघांसुः, jighāṃsuḥ) = ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸಿ (wishing to kill)
ಭೇಕಃ (भेकः, bhekaḥ) = ಕಪ್ಪೆ (the frog)
ಪಾರಂ (पारं, pāraṃ) = ಆಚೆ ದಡವನ್ನು (the far shore)
ಯಿಯಾಸುರ್ಭುಜಗಮಪಿ (यियासुर्भुजगमपि, yiyāsurbhujagamapi) = ಸೇರಲು ಬಯಸಿ, ಹಾವನ್ನೂ ಸಹ (wishing to reach, even the serpent)
ಮಹಾಘಸ್ಮರಸ್ಯಾಂಬುರಾಶೇಃ (महाघस्मरस्याम्बुराशेः, mahāghasmarasyāmburāśeḥ) = ಮಹಾ ತಿನ್ನುವ ಸಾಗರದ (of the great devouring ocean)
ಪ್ರಾಯೇಣಾಸನ್ನಪಾತಃ (प्रायेणासन्नपातः, prāyeṇāsannapātaḥ) = ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪತನ ಹತ್ತಿರವಾದವನು (mostly one whose fall is near)
ಸ್ಮರತಿ (स्मरति, smarati) = ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (remembers)
ಸಮುಚಿತಂ ಕರ್ಮ (समुचितं कर्म, samucitaṃ karma) = ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು (the fitting deed)
ನ ಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮಾ (न क्षुद्रकर्मा, na kṣudrakarmā) = ಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮಿ ಅಲ್ಲ (not the low-acting man)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಇಲಿ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗರುಡನ ಮಾಂಸ ಬಯಸುವ ಕಾಗೆ ಹಾಗೂ ತಕ್ಷಕನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸುವ ಚಂಚಲ ನರಿ ಬಾಲದ ಬುಡ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಪೆ ಹಾವುಗಳನ್ನೂ ನುಂಗುವ ಸಾಗರದ ಆಚೆ ದಡ ಸೇರಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಪತನ ಹತ್ತಿರವಾದ ಕ್ಷುದ್ರ ಮನುಷ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನಗೆ ತಕ್ಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The mouse tries to weigh Mount Kailasa. The crow longing for Garuda’s flesh, and the restless jackal wishing to kill the serpent Takshaka, wag and stir. The frog wants to reach the far shore of the ocean that swallows even serpents. The petty man whose fall is near mostly does not remember the deed that fits him.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಎಂದರೆ ಗರುಡ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಕ ಎಂದರೆ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಾಗರಾಜ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನ ಭಾರವನ್ನು ತರುವ ಪಾತ್ರಗಳು. ಉಳಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬರೀ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಓದಬಹುದು.

Tarkshya is Garuda, and Takshaka is a serpent king of the Puranas, as they are known. They bring the weight of great names here. The other animals can be read simply as images.

ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಿ ತನ್ನ ಅಳತೆಗೆ ಮೀರಿದ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹಾಕುತ್ತದೆ: ಬೆಟ್ಟ, ಗರುಡ, ತಕ್ಷಕ, ಸಾಗರ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಪತನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ಯೋಗ್ಯ ಕೆಲಸ ಮರೆಯುತ್ತದೆ.

Each animal reaches for something beyond its measure: a mountain, Garuda, Takshaka, an ocean. The last line gives the reason, that when ruin is near the fitting deed is forgotten.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 62. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 62. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಚಿತ ಚಿತ್ರ. ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವಿಷಯ ಕಲಿಯುವ ಯೋಜನೆ ಬಹುತೇಕ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಳತೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ.

In learning this is a familiar picture. A plan to master a whole subject in a week mostly fails. A step of the right size is perhaps the wiser one.

ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ದುಸ್ಸಾಹಸ ಬೇರೆ. ಹೊಸ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕುವ ಮುನ್ನ ಈಗ ತಕ್ಕ ಕೆಲಸ ಯಾವುದು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠ.

Courage and rashness are different. Before taking up a new venture, asking what the fitting task now is, is the lesson of this verse.