ಈ ಬರಹ ಯಾಕೆ?
ನಾವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ‘ನಾನು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಜಪ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ‘ನಾವು ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದೆವು’ ಎಂದಾಗ ಕೇವಲ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾವೇ ಒಂದು ಸಾಧನೆ ಶುರು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದಾಗ, ಯಾವುದು ಯಾವುದು ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು.
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ, ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಕೆಲವು ವಿವರಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ನಿಯಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಎನ್ನದೆ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೋಡಿ.
ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪರೀಕ್ಷೆ
ನೀವು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಿ. ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಜಪ. ನಿಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೆ ಅದು ಧ್ಯಾನ. ಕೈಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಪೂಜೆ. ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಪಾರಾಯಣ.
ಮಂತ್ರ
ಮಂತ್ರ ಎಂದರೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುವ ಅಥವಾ ಪಠಿಸುವ ಒಂದು ಪದ, ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಪುಟ್ಟ ಶ್ಲೋಕ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಓಂ, ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವಂಥವು. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಮಂತ್ರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ತಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಜಪ
ಒಂದು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದೇ ಜಪ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 108 ಮಣಿಗಳ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಣಿಸುತ್ತಾ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು, ತುಟಿ ಮಾತ್ರ ಅಲುಗಾಡಿಸಿ ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ ಉಸುರುವುದು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ನೆನೆಯುವುದು. ಈ ಎಣಿಕೆ ಎನ್ನುವುದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ: ಜಪ: ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಜಪ ಶುರು ಮಾಡುವವರಿಗೆ: ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಶುರು ಮಾಡಿ, ಮುಂದುವರಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಜಪವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಆಪ್‌ನಲ್ಲಿ (Google Play) ಎಣಿಸಿ.
ನಾಮಸ್ಮರಣೆ
ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಎಂದರೆ ರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ ಅಥವಾ ಶಿವನಂತಹ ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ದಿನವಿಡೀ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಜಪಮಾಲೆಯಾಗಲೀ ನಿಗದಿತ ಸಮಯವಾಗಲೀ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಹಗುರವಾದ ಜಪದ ರೂಪ. ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೋ, ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗಲೋ ಅಥವಾ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಾಗಲೋ ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು.
ಸ್ತೋತ್ರ
ಸ್ತೋತ್ರ ಎಂದರೆ ದೇವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಪದ್ಯ ರೂಪದ ಹಾಡು ಅಥವಾ ಪಠಣ. ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಲಹರಿ ಇದಕ್ಕೆ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಬರೀ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಮುಖ್ಯ.
ಪಾರಾಯಣ
ಪಾರಾಯಣ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಗಮನವಿಟ್ಟು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದುವುದು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂತಿಷ್ಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೂ ಇದಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಪಾರಾಯಣವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆರಂಭ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತಾಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಓದಲು: ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಎಲ್ಲ 18 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತೀ.
ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಎಂದರೆ ನಿಮ್ಮದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹೇಳುವುದು, ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೇಳುವುದು, ಅಥವಾ ಇಡೀ ದಿನ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂದು ದೇವರ ಮುಂದೆ ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ರೂಪವಿಲ್ಲ. ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತುಗಳು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಂತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿಸುವುದು ಇದೇ ಮುಕ್ತ ಭಾವ.
ಧ್ಯಾನ
ಧ್ಯಾನ ಎಂದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದು: ಉಸಿರಾಟ, ಒಂದು ಶಬ್ದ, ದೇವರ ರೂಪ ಅಥವಾ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಡುತ್ತದೆ; ನೀವು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಎಳೆದು ತರುತ್ತೀರಿ. ಕೊನೆಗೆ ಆ ಗಮನವು ಎಡೆಬಿಡದೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ 6ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ, ಹೇಗೆ ಕೂರಬೇಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಹತೋಟಿಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ: ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ: ಸಂಶೋಧನೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಏನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ? ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಶುರು ಮಾಡುವವರಿಗೆ: ಐದೇ ನಿಮಿಷ ಸಾಕು!. ಕೂರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಅಚಲ ಆಪ್‌ನಲ್ಲಿ (Google Play) ಅಳೆಯಿರಿ. ಭಗವದ್ಗೀತೆ, 6ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಕೂಡ ನೋಡಿ.
ಧಾರಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ
ಈ ಎರಡೂ ಮಾತುಗಳು ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದವು. ಧಾರಣ ಎಂದರೆ ಗಮನವನ್ನು ಒಂದು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು. ಆ ಗಮನವು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದಾಗ ಅದು ಧ್ಯಾನ. ಇನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುದು. ಇವು ಒಂದೇ ಎಳೆಯ ಮೂರು ಹಂತಗಳು. ಹೊಸದಾಗಿ ಶುರು ಮಾಡುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದರೆ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತರುವುದು: ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುವುದು, ಎಣಿಸುತ್ತಾ ಉಸಿರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಳ್ಳೆಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಇನ್ನೊಂದರಿಂದ ಬಿಡುವುದು. ಇದು ಧ್ಯಾನವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಕೂರುವ ಮುನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಇದೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ದಾರಿ. ನಿಮಗೆ ಹೃದಯ ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ತೊಂದರೆ ಇದ್ದರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿ ಮಾಡುವ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಿ.
ಉಪಾಸನೆ
ಉಪಾಸನೆ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹತ್ತಿರ ಕೂರುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ದೇವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಆದರ್ಶಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಸಾಧನೆ ಇದು. ಇದೊಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಪದ; ಇದರೊಳಗೆ ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಪೂಜೆ
ಪೂಜೆ ಎಂದರೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಮಾಡುವ ಆರಾಧನೆ. ದೇವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವುದು, ಆಸನ ಕೊಡುವುದು, ನೀರು, ಹೂವು, ಧೂಪ, ದೀಪ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡುವುದು. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆಗೆ 16 ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇದನ್ನು ಷೋಡಶೋಪಚಾರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ದೀಪ, ಒಂದು ಹೂವು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾತ್ರ ಇರಬಹುದು.
ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಿಂತ ಪೂಜೆ ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಎಂದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೈಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವೂ ಹೌದು.
ಅರ್ಚನೆ
ಅರ್ಚನೆ ಎಂದರೆ ದೇವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೂವು, ಪತ್ರೆ ಅಥವಾ ಕುಂಕುಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 108 ಹೆಸರುಗಳು (ಅಷ್ಟೋತ್ತರ) ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು (ಸಹಸ್ರನಾಮ) ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪೂಜೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರು ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಹೇಳಿ ನಿಮಗಾಗಿ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡುವುದೂ ಉಂಟು.
ಅಭಿಷೇಕ
ಅಭಿಷೇಕ ಎಂದರೆ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ವಿಧಿಯಂತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು. ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಿವನಿಗೆ ರುದ್ರಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾ, ನೀರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಸಕ್ಕರೆ (ಪಂಚಾಮೃತ) ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆಯ ಒಂದು ಅಂಗವೇ ಹೊರತು, ಪೂಜೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಲ್ಲ.
ಆರತಿ
ಆರತಿ ಎಂದರೆ ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪದ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ತೋರಿಸುವುದು; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಾಡನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಆ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹೋಮ
ಹೋಮ ಎಂದರೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ತುಪ್ಪ, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹವನ ಅಥವಾ ಯಜ್ಞ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಮನೆ ಪ್ರವೇಶ ಅಥವಾ ಮದುವೆಯಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರೋಹಿತರು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವ್ರತ
ವ್ರತ ಎಂದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ನಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕಲ್ಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಇರುವುದು ಅಥವಾ ಸರಳ ಆಹಾರ ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನುವುದು, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವ್ರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವುದು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರದೋಷ ವ್ರತ ಮತ್ತು ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ವ್ರತ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.
ಓದಲು: ಪ್ರದೋಷ ವ್ರತ.
ಸಂಕಲ್ಪ
ಸಂಕಲ್ಪ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಹೇಳುವುದು. ಒಂದು ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಜಪಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ನೀವು ಯಾವ ದಿನ, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಇದು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗೂ ಬಹಳ ಉಪಯೋಗ: ‘ನಾನು ನಲವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಾಲೆ ಜಪ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎನ್ನುವುದೂ ಒಂದು ಸಂಕಲ್ಪವೇ. ಬಾಯ್ಬಿಟ್ಟು ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ನಿರ್ಧಾರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಓದಲು: ಸಂಕಲ್ಪ.
ಭಜನೆ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆ
ಭಜನೆ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆ ಎಂದರೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾಡುವ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು. ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹಾಡಿದರೆ, ಉಳಿದವರು ಅದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಗೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಜನೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಜಟಿಲವಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಡುವ ಸರಳ ಗೀತೆಗಳಿವು. ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ಗೆರೆ ತೀರಾ ತೆಳುವಾದುದು, ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿ ಹಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಹಾಡಿಗೂ ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ಮಾತು
ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ ಏನನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಏನನ್ನು ತೋರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಪೂಜೆ, ಅಭಿಷೇಕ ಮುಂತಾದವು ಭಕ್ತಿಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು. ಇವನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಲು ಉಪಯುಕ್ತ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
ನೀವು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಲೇಬೇಕು ಎಂದೇನಿಲ್ಲ. ನಿಮಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕೊಡಿ, ಉಳಿದವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಲಿದು ಬರಲಿ.
ಅಭ್ಯಾಸ: ಶಾಂತವಾದ ಜಪ ಎಣಿಕೆ ಆಪ್
ಅಚಲ: ಶಾಂತವಾದ ಧ್ಯಾನ ಟೈಮರ್
Why this page
Many of us use these words loosely. Someone says “I meditated for an hour” and means they did japa. Another says “we did a pooja” and means only an abhisheka. Nobody is wrong to speak this way at home. But when you want to begin a practice, it helps to know which is which.
This page gives the common meaning of each word in plain language. Families and traditions differ in the details, so take it as a general guide, not a rulebook.
A simple test
Ask what you are doing. If you are repeating words, it is japa. If you are holding your attention steady on one thing, it is dhyana. If you are offering things with your hands, it is pooja. If you are reading a sacred text from beginning to end, it is parayana.
Mantra
A mantra is a word, a name or a short verse, usually in Sanskrit, that is repeated or chanted. Om, “Om Namah Shivaya” and the Gayatri are well known. Some families receive a mantra from a teacher or an elder. Others use the name of a God they love.
Japa
Japa is the repeating of a mantra, again and again, usually counted on a mala of 108 beads. Traditionally it is done in three ways: aloud, in a whisper where only the lips move, and silently in the mind. The counting gives the mind something to hold on to.
Japa is not the same as meditation, though it can help the mind to settle.
Read more: Japa: a small habit that settles the mind and Japa for beginners: start small, and keep going. Count your japa with Abhyasa on Google Play.
Nama smarana
Nama smarana means remembering a name of God, such as Rama, Krishna or Shiva, and saying it through the day. There are no beads and no fixed time. It is a light form of japa that can go along with walking, cooking or waiting in a queue.
Stotra
A stotra is a hymn in praise of a deity, in verse, recited or sung. The Vishnu Sahasranama and the Soundarya Lahari are well-known examples. A stotra is meant to be understood as well as said, so its meaning matters.
Parayana
Parayana is reading a sacred text right through, from beginning to end, with attention and often aloud. It is often done over a fixed number of days. The Bhagavad Gita and the Durga Saptashati are commonly read this way. The difference from a stotra is that parayana covers a long text and has a clear start and finish.
Read: Bhagavad Gita, all 18 chapters and Durga Saptashati.
Prarthana
Prarthana is prayer in your own words. You thank, ask, or simply tell God how the day went. There is no fixed form. This is what separates it from a mantra, whose words are fixed.
Dhyana
Dhyana is steady attention on one thing: the breath, a sound, the form of a deity, or the meaning of a verse. The mind is not blank. It wanders, and you bring it back, again and again, until the attention begins to flow smoothly.
Chapter 6 of the Bhagavad Gita speaks at length about how to sit and how to steady the mind.
Read more: Meditation and your health: what the research says, and what it does not and Meditation for beginners: five minutes is enough. Time your sitting with Achala on Google Play. Also see Bhagavad Gita, Chapter 6.
Dharana and samadhi
These two come from the Yoga Sutras of Patanjali. Dharana is holding the attention on one place or object. Dhyana is when that attention flows without a break. Samadhi is complete absorption. They are three stages of one thread. A beginner works mostly at the first.
Pranayama
Pranayama is the guiding of the breath: slow breathing, counted breathing, breathing through alternate nostrils. It is not meditation, but it is a good way to quiet the body before you sit. If you have a heart or lung condition, or you are pregnant, ask your doctor before trying any forceful breathing.
Upasana
Upasana means, literally, sitting near. It is devoted practice directed to a chosen deity or ideal. It is a wide word, and it can include japa, dhyana and pooja.
Pooja
Pooja is worship with offerings. You invite the deity, offer a seat, water, flowers, incense, a lamp and food (naivedya), and end with the aarti. The full form has sixteen steps, called shodashopachara. The short form at home may be only a lamp, a flower and a prayer.
The difference from japa and dhyana is that pooja is an act of the hands as well as of the mind.
Archana
Archana is offering flowers, leaves or kumkum while saying the names of the deity, often 108 names (ashtottara) or a thousand (sahasranama). It is a part of pooja. In temples a priest may do it for you, saying your name.
Abhisheka
Abhisheka is the ritual bath of the deity’s image or lingam. Water, and often milk, curd, ghee, honey and sugar (panchamrita), are poured slowly while mantras are chanted, for example the Rudram for Shiva. It is one part of a pooja, done on special days. It is not another word for pooja.
Aarti
Aarti is waving a lit lamp, of camphor or ghee, before the deity at the end of a pooja, usually with a song. The flame is then shown to everyone present.
Homa
Homa, also called havana or yajna, is offering ghee, grain and other substances into a sacred fire while mantras are chanted. It is usually done by a priest on occasions such as entering a new house or a wedding.
Vrata
A vrata is a vow kept for a day or a season. It may mean fasting or simple food, a special pooja, and the reading of the story of the vrata. Pradosha vrata and Varalakshmi vrata are examples.
Read: Pradosha Vrata.
Sankalpa
A sankalpa is a stated resolve. Before a pooja or japa, you say what you are about to do, on which day, and for what purpose. It is also useful in daily life: “I will do one mala every morning for forty days” is a sankalpa. Saying it aloud makes it firmer.
Read: Sankalpa.
Bhajan and kirtana
Bhajan and kirtana are devotional singing, alone or in a group. Kirtana usually has a lead singer who tells the praise or the story of God, with the others answering. Bhajan is simpler, with songs sung together. The line between them is thin, and many families use the words for any group singing.
A word on health
Japa, dhyana and breathing practices are the ones that have been studied most. The articles linked below say what the research shows and what it does not. Pooja, abhisheka and the rest are acts of devotion. They are not offered as treatment, and they do not need to be proved useful to matter to the people who do them.
You need not do all of these. Choose the one that suits you, do it a little each day, and let the others come in their time.
Abhyasa: a quiet japa counter
Achala: a quiet meditation timer
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ