ಕಸ್ಮಾದಿಂದುರಸೌ ಧಿನೋತಿ ಜಗತೀಂ: ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಉಪಕಾರ

ಮಗು ಕೇಳುವ ಯಾಕೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕೊನೆ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಯಾಕೆ ಚಂದ್ರ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ, ಯಾಕೆ ಸೂರ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹೇಳಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಯಾಕೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಬರುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ಯಾಕೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 266 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 266

ವಿಷಯ: ಉಪಾಧಿಯಿಲ್ಲದ ಉಪಕಾರ · Help without a condition

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 38 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕಸ್ಮಾದಿಂದುರಸೌ ಧಿನೋತಿ ಜಗತೀಂ ಪೀಯೂಷಗರ್ಭೈಃ ಕರೈಃ ಕಸ್ಮಾದ್ವಾ ಜಲಧಾರಯೈವ ಧರಣಿಂ ಧಾರಾಧರಃ ಸಿಂಚತಿ
ಭ್ರಾಮಂ ಭ್ರಾಮಮಯಂ ಚ ನಂದಯತಿ ವಾ ಕಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಲೋಕೀಂ ರವಿಃ ಸಾಧೂನಾಂ ಹಿ ಪರೋಪಕಾರಕರಣೇ ನೋಪಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷಂ ಮನಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

कस्मादिन्दुरसौ धिनोति जगतीं पीयूषगर्भैः करैः कस्माद्वा जलधारयैव धरणिं धाराधरः सिञ्चति
भ्रामं भ्राममयं च नन्दयति वा कस्मात्त्रिलोकीं रविः साधूनां हि परोपकारकरणे नोपाध्यपेक्षं मनः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kasmādindurasau dhinoti jagatīṃ pīyūṣagarbhaiḥ karaiḥ kasmādvā jaladhārayaiva dharaṇiṃ dhārādharaḥ siñcati
bhrāmaṃ bhrāmamayaṃ ca nandayati vā kasmāttrilokīṃ raviḥ sādhūnāṃ hi paropakārakaraṇe nopādhyapekṣaṃ manaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕಸ್ಮಾದಿಂದುರಸೌ (कस्मादिन्दुरसौ, kasmādindurasau) = ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಚಂದ್ರ (for what reason does that moon)
ಧಿನೋತಿ ಜಗತೀಂ (धिनोति जगतीं, dhinoti jagatīṃ) = ಜಗತ್ತನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ (gladden the world)
ಪೀಯೂಷಗರ್ಭೈಃ ಕರೈಃ (पीयूषगर्भैः करैः, pīyūṣagarbhaiḥ karaiḥ) = ಅಮೃತ ತುಂಬಿದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ (with rays full of nectar)
ಕಸ್ಮಾದ್ವಾ (कस्माद्वा, kasmādvā) = ಅಥವಾ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ (or for what reason)
ಜಲಧಾರಯೈವ (जलधारयैव, jaladhārayaiva) = ನೀರಿನ ಧಾರೆಯಿಂದಲೇ (by a stream of water alone)
ಧರಣಿಂ (धरणिं, dharaṇiṃ) = ಭೂಮಿಯನ್ನು (the earth)
ಧಾರಾಧರಃ ಸಿಂಚತಿ (धाराधरः सिञ्चति, dhārādharaḥ siñcati) = ಮೋಡ ನೆನೆಸುತ್ತದೆ (does the cloud sprinkle)
ಭ್ರಾಮಂ ಭ್ರಾಮಮಯಂ ಚ (भ्रामं भ्राममयं च, bhrāmaṃ bhrāmamayaṃ ca) = ಸುತ್ತುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತ, ಮತ್ತು (going round and round, and)
ನಂದಯತಿ ವಾ (नन्दयति वा, nandayati vā) = ಆನಂದಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ (gladdens, or)
ಕಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಲೋಕೀಂ ರವಿಃ (कस्मात्त्रिलोकीं रविः, kasmāttrilokīṃ raviḥ) = ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯ (for what reason the three worlds does the sun)
ಸಾಧೂನಾಂ ಹಿ (साधूनां हि, sādhūnāṃ hi) = ಸಾಧುಗಳ (of the good, indeed)
ಪರೋಪಕಾರಕರಣೇ (परोपकारकरणे, paropakārakaraṇe) = ಪರೋಪಕಾರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ (in doing good to others)
ನೋಪಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷಂ ಮನಃ (नोपाध्यपेक्षं मनः, nopādhyapekṣaṃ manaḥ) = ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ನೆಪವನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ (the mind looks for no pretext)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಈ ಚಂದ್ರ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಮೃತ ತುಂಬಿದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಡ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀರಿನ ಧಾರೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತ ಸೂರ್ಯ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆನಂದಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧುಗಳ ಮನಸ್ಸು ಪರೋಪಕಾರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ನೆಪವನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

For what reason does the moon gladden the world with his nectar filled rays? For what reason does the cloud sprinkle the earth with its stream of water? For what reason, going round and round, does the sun delight the three worlds? The mind of the good, in doing good to others, looks for no pretext.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಉಪಾಧಿ ಎಂದರೆ ಷರತ್ತು, ನೆಪ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರ ಮೋಡ ಸೂರ್ಯರು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲ, ಕೊಡುವುದೇ ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಎಂಬ ಭಾವ.

Upadhi means a condition, a pretext, an added reason. The moon, cloud and sun have no reason beyond giving, and giving is simply their nature.

ಭ್ರಾಮಂ ಭ್ರಾಮಮಯಂ ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛದ ಪಾಠ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಸೂರ್ಯ ಸುತ್ತುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಸಹಜ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

The reading of the phrase bhramam bhramamayam follows the printed book and may be slightly uncertain. We have taken the natural sense, that the sun keeps on circling.

ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಳಿ ಒಂದೇ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಬಗೆ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ನಾಟಕೀಯ ಏರಿಕೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಬರುವವರೆಗೂ ಓದುಗ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ.

Asking three questions and giving one answer lifts the verse like a stage scene. The reader waits till the answer comes.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 53. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 53. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮಗುವಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಲಿ, ರೋಗಿಯ ಬಳಿ ಕುಳಿತ ವೈದ್ಯರಾಗಲಿ, ಬೇರೇನೋ ಲಾಭ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಒಳ್ಳೆಯದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

A teacher with a child, a doctor sitting by a patient, may once ask: do we do the good thing only because some other gain sits behind it?

ಪ್ರತಿಫಲವೇ ಇರಬಾರದು ಎಂಬ ಕಠಿಣ ನಿಯಮ ಇದಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಫಲ ಬಂದರೂ ಅದು ಮೊದಲ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಾರದು ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

This is not a hard rule that there be no reward. One may note the finer difference: a reward may come, but it should not be the first reason.