ಕ್ಷಯಕ್ಷಯಿಣಿ ಸಾಪಾಯೇ: ಕ್ಷಯಿಸುವ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮರ ನಿರಾಸಕ್ತಿ

ಕೆರೆಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ ಹಸಿರು ಪಾಚಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಏನಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದವರು ಅಲ್ಲಿ ಕೈ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಸಾಲು ತತ್ತ್ವ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಅದಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟ ಉದಾಹರಣೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 63 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 63

ವಿಷಯ: ಕ್ಷಯಿಸುವ ಸುಖದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಸಕ್ತಿ · Disinterest in pleasure that decays

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕ್ಷಯಕ್ಷಯಿಣಿ ಸಾಪಾಯೇ ಭೋಗೇ ರಜ್ಯಂತಿ ನೋತ್ತಮಾಃ
ಸಂತ್ಯಜ್ಯಾಂಭೋಜಕಿಂಜಲ್ಕಂ ನ ಪ್ರಾರ್ಥಯತಿ ಶೈವಲಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

क्षयक्षयिणि सापाये भोगे रज्यन्ति नोत्तमाः
सन्त्यज्याम्भोजकिञ्जल्कं न प्रार्थयति शैवलम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kṣayakṣayiṇi sāpāye bhoge rajyanti nottamāḥ
santyajyāmbhojakiñjalkaṃ na prārthayati śaivalam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕ್ಷಯಕ್ಷಯಿಣಿ (क्षयक्षयिणि, kṣayakṣayiṇi) = ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ (in that which keeps wasting away)
ಸಾಪಾಯೇ (सापाये, sāpāye) = ಅಪಾಯದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ (joined with danger)
ಭೋಗೇ (भोगे, bhoge) = ಭೋಗದಲ್ಲಿ (in enjoyment)
ರಜ್ಯಂತಿ (रज्यन्ति, rajyanti) = ಆಸಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ (take delight)
ನೋತ್ತಮಾಃ (नोत्तमाः, nottamāḥ) = ಅಲ್ಲ ಉತ್ತಮರು, ಅಂದರೆ ಉತ್ತಮರು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ (the best do not)
ಸಂತ್ಯಜ್ಯಾಂಭೋಜಕಿಂಜಲ್ಕಂ (सन्त्यज्याम्भोजकिञ्जल्कं, santyajyāmbhojakiñjalkaṃ) = ಕಮಲದ ಕೇಸರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು (having left the lotus filament)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಪ್ರಾರ್ಥಯತಿ (प्रार्थयति, prārthayati) = ಬಯಸುತ್ತಾನೆ (seeks)
ಶೈವಲಮ್ (शैवलम्, śaivalam) = ಪಾಚಿಯನ್ನು (water moss)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕ್ಷಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಪಾಯವನ್ನೂ ತರುವ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮರು ಆಸಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಮಲದ ಕೇಸರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದವನು ಪಾಚಿಯನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The best do not take delight in enjoyment that keeps wasting away and carries danger with it. One who has left the lotus filament does not go looking for moss.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕ್ಷಯಕ್ಷಯಿಣಿ ಎಂದರೆ ತಾನೇ ಸವೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು. ಸಾಪಾಯ ಎಂದರೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ತರುವುದು. ಎರಡು ದೋಷಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

Kshayakshayini means wearing away of itself. Sapaya means bringing danger along. Both faults are named in one breath.

ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುವವನ ಹೆಸರಿಲ್ಲ. ಕೇಸರವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ದುಂಬಿ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಆ ಮಾತು ಶ್ಲೋಕದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

The second line does not name the one who seeks. People commonly take him to be a bee, but that is not in the words of the verse.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇಂದು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಸುಖಗಳು ಬಹಳ. ಒಂದನ್ನು ಬಯಸುವ ಮುನ್ನ ಅದು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅದರ ಬೆಲೆ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ಲೋಕದ ಸಲಹೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.

Today there are many pleasures that catch the eye. The verse can be read as advising us to ask, before wanting one, how long it will last and what it will cost.

ಸುಖವೇ ಬೇಡ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಳಾಗುವ ಮತ್ತು ಹಾನಿ ತರುವ ಸುಖದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಮಾತು.

The verse does not say that pleasure itself is to be refused. It speaks only of the pleasure that spoils and does harm.