ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿ ಪೂಜೆಯು ದುರ್ಗೆಯ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆ. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿಯಂದು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ಚಂದನನಗರ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಆಚರಿಸುವ ರೀತಿ
ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಂದನನಗರ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಆನೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನಳಾದ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳ ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ (ಪಾಂಡಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ) ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಕಡೆ ಸಪ್ತಮಿ, ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ನವಮಿ ಪೂಜೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನವಮಿಯ ಒಂದೇ ದಿನ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಂದನನಗರವು ತನ್ನ ಬೆಳಕಿನ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆಯ ರಾತ್ರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
ಕಥೆ
ಜಗದ್ಧಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ‘ಜಗತ್ತನ್ನು ಪೊರೆಯುವವಳು’, ಈಕೆ ದುರ್ಗೆಯ ಒಂದು ರೂಪ. ಬಂಗಾಳಿ ಪರಂಪರೆಯು ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಕೇನ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಕಥೆಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಹಂಕಾರ ಬಂದಾಗ, ಜಗನ್ಮಾತೆಯು ಉಮೆಯಾಗಿ ಬಂದು ಅವರ ಶಕ್ತಿಯೆಲ್ಲ ತನ್ನದೇ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾದಿಯಾದ ರಾಜ ಕೃಷ್ಣಚಂದ್ರನು ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅನುದಿನ ಕೊಡುವ ದಿನ
ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಒಂಬತ್ತನೇ ತಿಥಿಯಾದ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿ ಇರುವ ದಿನವನ್ನು ಅನುದಿನ ಆ್ಯಪ್ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಓದುಗರ ಊರಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಈ ತಿಥಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ, ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ ಈ ದಿನ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಇದನ್ನು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅನುದಿನ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ‘ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸಿ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಶಾಕ್ತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಓದುಗರಿಗೂ, ಅವರು ಎಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಇದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ನಿಯಮವನ್ನು 2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31 ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2027ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರ ಜೊತೆಗೆ (Drik Panchang) ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. 2026ರ ಸಾಲಿಗೆ Drik Panchang ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 19 ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 18 ಎಂದು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸಂಬಂಧಿತ ಪುಟಗಳು
Jagaddhatri Puja is the worship of Jagaddhatri, a form of Durga, kept in Bengal on the ninth day of bright Kartika, most of all at Chandannagar and Krishnanagar.
How it is kept
In Bengal, above all at Chandannagar and Krishnanagar, clay images of Jagaddhatri, four armed and seated on a lion over an elephant, are worshipped in homes and pandals. In many places the saptami, ashtami and navami pujas are all done on the one day of Navami. Chandannagar is known for its lighting and its night procession at the immersion.
The story
Jagaddhatri, “she who holds the world”, is a form of Durga. Bengali tradition links her to the Kena Upanishad story in which the gods grew proud after a victory and the Goddess, as Uma, showed them that their strength was hers. King Krishnachandra of Nadia is credited with making her puja widespread in the eighteenth century.
Which day Anudina gives
Anudina gives the day on which Kartika shukla navami, the ninth tithi of the bright fortnight of Kartika, is running at sunrise. The tithi is tested at the sunrise of the reader’s own place, so the day can differ between cities.
It is kept in Bengal. Anudina shows it under the North Indian custom, and under the South Indian custom only when “Show festivals of other regions too” is turned on. A reader who ticks the Shakta lineage in the Tradition sheet sees it too, wherever they are.
The rule was compared with 31 October 2025 and, for Kolkata, 7 November 2027 (Drik Panchang). For 2026 Drik Panchang gives 19 November at Kolkata and 18 November at Delhi.