ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಅಪಾಯಗಳೇ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಸೌಕರ್ಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಪರದೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದು.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಪುರಾಣದ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕ್ಷಮಸ್ವ ವಚನೀಯಮಿದಂ ದುರುಕ್ತಮಂಧೀಭವಂತಿ ಪುರುಷಾಸ್ತ್ವದುಪಾಸನೇನ
ನೋ ಚೇತ್ಕಥಂ ಕಮಲಪತ್ರವಿಶಾಲನೇತ್ರೋ ನಾರಾಯಣಃ ಸ್ವಪಿತಿ ಪನ್ನಗಭೋಗತಲ್ಪೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
लक्ष्मि क्षमस्व वचनीयमिदं दुरुक्तमन्धीभवन्ति पुरुषास्त्वदुपासनेन
नो चेत्कथं कमलपत्रविशालनेत्रो नारायणः स्वपिति पन्नगभोगतल्पे
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
lakṣmi kṣamasva vacanīyamidaṃ duruktamandhībhavanti puruṣāstvadupāsanena
no cetkathaṃ kamalapatraviśālanetro nārāyaṇaḥ svapiti pannagabhogatalpe
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಲಕ್ಷ್ಮಿ (लक्ष्मि, lakṣmi) = ಓ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ (O Lakshmi)
- ಕ್ಷಮಸ್ವ (क्षमस्व, kṣamasva) = ಕ್ಷಮಿಸು (forgive)
- ವಚನೀಯಮ್ (वचनीयम्, vacanīyam) = ನಿಂದ್ಯವಾದ (blameworthy)
- ಇದಮ್ (इदम्, idam) = ಈ (this)
- ದುರುಕ್ತಮ್ (दुरुक्तम्, duruktam) = ಕಟು ಮಾತನ್ನು (harsh word)
- ಅಂಧೀಭವಂತಿ (अन्धीभवन्ति, andhībhavanti) = ಕುರುಡರಾಗುತ್ತಾರೆ (become blind)
- ಪುರುಷಾಃ (पुरुषाः, puruṣāḥ) = ಮನುಷ್ಯರು (men)
- ತ್ವದುಪಾಸನೇನ (त्वदुपासनेन, tvadupāsanena) = ನಿನ್ನ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ (by serving you)
- ನೋ ಚೇತ್ (नो चेत्, no cet) = ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ (if it were not so)
- ಕಥಮ್ (कथम्, katham) = ಹೇಗೆ (how)
- ಕಮಲಪತ್ರವಿಶಾಲನೇತ್ರಃ (कमलपत्रविशालनेत्रः, kamalapatraviśālanetraḥ) = ತಾವರೆ ದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳ (with eyes wide as lotus petals)
- ನಾರಾಯಣಃ (नारायणः, nārāyaṇaḥ) = ನಾರಾಯಣ (Narayana)
- ಸ್ವಪಿತಿ (स्वपिति, svapiti) = ಮಲಗುತ್ತಾನೆ (sleeps)
- ಪನ್ನಗಭೋಗತಲ್ಪೇ (पन्नगभोगतल्पे, pannagabhogatalpe) = ಹಾವಿನ ಸುರುಳಿಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ (on a bed of a serpent’s coils)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಓ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ, ನಿಂದ್ಯವಾದ ಈ ಕಟು ಮಾತನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು. ನಿನ್ನ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಜನ ಕುರುಡರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಾವರೆ ದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ನಾರಾಯಣ ಹಾವಿನ ಸುರುಳಿಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O Lakshmi, forgive this harsh and blameworthy word. People go blind by serving you. If it were not so, how could Narayana, with eyes wide as lotus petals, sleep on a bed of serpent coils?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿನ ಚಮತ್ಕಾರ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದರೂ ವಿಷ್ಣು ಹಾವಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ, ಅಂದರೆ ಅವನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ ಕಾಣದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕವಿ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.
The wit is in the proof. Though his eyes are wide, Vishnu lies on a serpent, so the poet argues playfully that he too fails to see danger in Lakshmi’s company.
ಶ್ಲೋಕ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶ. ದೇವಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬೈಯದೆ ವಿನಯದ ಮುಖವಾಡದಲ್ಲಿ ಕಟಕಿ ಹೇಳುವುದು ಈ ವಿಭಾಗದ ಹಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳ ರೀತಿ. ಇದೊಂದು ಹಾಸ್ಯದ ಶ್ಲೋಕ ಎಂದು ಓದುವುದು ಸೂಕ್ತ.
It matters that the verse begins by asking pardon. Mocking behind a mask of courtesy, without scolding the goddess outright, is the manner of many verses in this section. It is best read as a humorous verse.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಂಪತ್ತು ಬಂದಾಗ ಎಚ್ಚರ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬಹಳ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Many people grow less alert once wealth arrives. One who recognises this tends to be a little more careful.
ಯಶಸ್ವಿ ವೈದ್ಯನಿಗೂ ತನ್ನ ತಪ್ಪು ಕಾಣದೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಹಿರಿಯರೂ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೂ ಕೊಡುವ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
Even a successful doctor may fail to see his or her own mistake. So it is good to keep the habit of listening to criticism from seniors and colleagues.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ