ಚಳಿಗಾಲದ ಇರುಳಿನಲ್ಲಿ ಹೊದಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಲಗಿದವರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಎಷ್ಟು ಉದ್ದ ಎಂದು ಗೊತ್ತು. ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಇಲ್ಲದವರು ಚಳಿಯನ್ನು ಯಾವ ಯಾವ ಆಸರೆಯಿಂದ ದಾಟುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೂ ಒಂದು ಕತೆ.
ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಡವನೊಬ್ಬ ಆ ಕತೆಯನ್ನು ಮೂರು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೂರೂ ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ಲೋಕದ ಚಮತ್ಕಾರ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ರಾತ್ರೌ ಜಾನುರ್ದಿವಾ ಭಾನುಃ ಕೃಶಾನುಃ ಸಂಧ್ಯಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ
ಪಶ್ಯ ಶೀತಂ ಮಯಾ ನೀತಂ ಜಾನುಭಾನುಕೃಶಾನುಭಿಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
रात्रौ जानुर्दिवा भानुः कृशानुः संध्ययोर्द्वयोः
पश्य शीतं मया नीतं जानुभानुकृशानुभिः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
rātrau jānurdivā bhānuḥ kṛśānuḥ saṃdhyayordvayoḥ
paśya śītaṃ mayā nītaṃ jānubhānukṛśānubhiḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರಾತ್ರೌ (रात्रौ, rātrau) = ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ (by night)
- ಜಾನುರ್ದಿವಾ (जानुर्दिवा, jānurdivā) = ಮಂಡಿ, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ (ಜಾನುಃ ದಿವಾ) (the knee, by day)
- ಭಾನುಃ (भानुः, bhānuḥ) = ಸೂರ್ಯ (the sun)
- ಕೃಶಾನುಃ (कृशानुः, kṛśānuḥ) = ಬೆಂಕಿ (the fire)
- ಸಂಧ್ಯಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ (संध्ययोर्द्वयोः, saṃdhyayordvayoḥ) = ಎರಡು ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸಂಧ್ಯಯೋಃ ದ್ವಯೋಃ) (at the two twilights)
- ಪಶ್ಯ (पश्य, paśya) = ನೋಡಿ (see)
- ಶೀತಂ (शीतं, śītaṃ) = ಚಳಿಯನ್ನು (the cold)
- ಮಯಾ (मया, mayā) = ನನ್ನಿಂದ (by me)
- ನೀತಂ (नीतं, nītaṃ) = ಕಳೆಯಲಾಯಿತು, ಸಾಗಿಸಿದ್ದೇನೆ (carried through)
- ಜಾನುಭಾನುಕೃಶಾನುಭಿಃ (जानुभानुकृशानुभिः, jānubhānukṛśānubhiḥ) = ಮಂಡಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಗಳಿಂದ (with knee, sun and fire)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿ, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಎರಡು ಸಂಧ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ. ನೋಡಿ, ಮಂಡಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ನಾನು ಚಳಿಯನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದೇನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
By night, the knees. By day, the sun. At the two twilights, the fire. See, it is with knee, sun and fire that I have got through the cold.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಜಾನು ಎಂದರೆ ಮಂಡಿ. ಹೊದಿಕೆ ಇಲ್ಲದವನು ಮಂಡಿಗಳನ್ನು ಎದೆಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಮುದುಡಿ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಕೇವಲ ಮಂಡಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.
Janu means knee. The usual reading is that a man with no blanket curls up with his knees drawn to his chest. The verse says only knee.
ಸಂಧ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಸಂಧಿಸುವ ಹೊತ್ತು. ಎರಡು ಸಂಧ್ಯೆಗಳೆಂದರೆ ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿನ ಚಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೇ ಬೆಂಕಿ.
Sandhya is the hour where day and night meet, and the two sandhyas are dawn and dusk. At those hours there is no strong sun against the cold, hence the fire.
ಜಾನು, ಭಾನು, ಕೃಶಾನು ಎಂಬ ಮೂರು ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಸ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಮೂರೂ ಆಸರೆಗಳು ಹಣ ಕೊಡದೆ ಸಿಗುವಂಥವು: ತನ್ನದೇ ಮಂಡಿ, ಸೂರ್ಯ, ಒಂದು ಬೆಂಕಿ.
Janu, bhanu and krishanu end in the same sound, and that rhyme helps the verse stay in the memory. All three helps are also ones that cost nothing: his own knees, the sun, a fire.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 66. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 66. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಣ ಇಲ್ಲದವರು ಬದುಕನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಜಾಣ್ಮೆ ಮೆಚ್ಚುವಂಥದ್ದು. ಬೇರೆ ಯಾವ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಎಷ್ಟೋ ಜನ ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.
There is something to admire in the ingenuity of people with no money. Many get through cold, heat and rain with no other comfort at all.
ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀದಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊದಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಲಗುವವರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಈ ಪದಚಮತ್ಕಾರ ಕೇವಲ ಆಟವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
When we see people sleeping at the roadside without a blanket in winter, this word play does not remain only a game.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ