ದೂಯೇ ಕಾಂತಾಕರಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ: ಬಳೆಯಿಲ್ಲದ ಕೈ, ಕಾಳಿಲ್ಲದ ಮಡಕೆ

ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಣಿಕಂಕಣ ಎಂದರೆ ರತ್ನದ ಬಳೆ. ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಧ್ವನಿಗಳು ಮಣಿಕಂ ಕಣ ಎಂದು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಕಾಳಿಲ್ಲದ ಮಡಕೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಣಿಕ ಎಂದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಧ್ವನಿ, ಎರಡು ದುಃಖ.

In the first half manikankana is a jewelled bangle. In the second half the same sounds split as manikam kana, a pot without a grain. The book’s footnote glosses manika as an earthen vessel. One sound, two sorrows.

ಅತಃ ಪರಂ ಪರಂ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪರಂ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ಬಳೆಯ ದುಃಖಕ್ಕಿಂತ ಕಾಳಿಲ್ಲದ ಮಡಕೆಯ ದುಃಖ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬ ತಿರುವು ಬರುತ್ತದೆ.

In atah param param the word param occurs twice, and the footnote glosses the second as exceedingly. That gives the turn of the verse: the empty pot hurts more than the bare wrist.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 66. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 66. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಹಣ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರದ ನಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಚಿಂತೆ ಭಾರ. ಯಾವುದು ಮೊದಲು, ಯಾವುದು ಕಡೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಷ್ಟಕಾಲ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

In a household short of money, the worry about food weighs more than the loss of an ornament. Hard times show what really comes first and what comes last.

ಬೇರೆಯವರ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಅವರು ಹೇಳಿದ ದೂರಿನ ಹಿಂದೆ ಹೇಳದ ಚಿಂತೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ರೋಗಿಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗಲೂ ಇದು ನೆನಪಿರಬೇಕು.

When we listen to someone else’s trouble, it is wise to think that behind the complaint spoken aloud there may be a worry that is not spoken. This is worth remembering when speaking with a patient too.