ಒಂದು ಬಟ್ಟಲು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹನಿ ಹುಳಿ ಬಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ಹಾಲು ಹಾಳು ಎಂದು ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯಮಾತನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಬಡತನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾಲದು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಏಕೋ ಹಿ ದೋಷೋ ಗುಣಸನ್ನಿಪಾತೇ ನಿಮಜ್ಜತೀಂದೋರಿತಿ ಯೋ ಬಭಾಷೇ
ನ ತೇನ ದೃಷ್ಟಂ ಕವಿನಾ ಸಮಸ್ತಂ ದಾರಿದ್ರ್ಯಮೇಕಂ ಗುಣಕೋಟಿಹಾರಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
एको हि दोषो गुणसन्निपाते निमज्जतीन्दोरिति यो बभाषे
न तेन दृष्टं कविना समस्तं दारिद्र्यमेकं गुणकोटिहारि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
eko hi doṣo guṇasannipāte nimajjatīndoriti yo babhāṣe
na tena dṛṣṭaṃ kavinā samastaṃ dāridryamekaṃ guṇakoṭihāri
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಏಕೋ (एको, eko) = ಒಂದೇ (ಏಕಃ) (a single)
- ಹಿ (हि, hi) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
- ದೋಷೋ (दोषो, doṣo) = ದೋಷ (ದೋಷಃ) (flaw)
- ಗುಣಸನ್ನಿಪಾತೇ (गुणसन्निपाते, guṇasannipāte) = ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ (in a gathering of virtues)
- ನಿಮಜ್ಜತೀಂದೋರಿತಿ (निमज्जतीन्दोरिति, nimajjatīndoriti) = ಮುಳುಗುತ್ತದೆ, ಚಂದ್ರನ ಎಂದು (ನಿಮಜ್ಜತಿ + ಇಂದೋಃ + ಇತಿ) (sinks, like the moon’s, so)
- ಯೋ (यो, yo) = ಯಾರು (ಯಃ) (he who)
- ಬಭಾಷೇ (बभाषे, babhāṣe) = ಹೇಳಿದನು (said)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ತೇನ (तेन, tena) = ಅವನಿಂದ (by him)
- ದೃಷ್ಟಂ (दृष्टं, dṛṣṭaṃ) = ಕಂಡಿದ್ದು (seen)
- ಕವಿನಾ (कविना, kavinā) = ಕವಿಯಿಂದ (by the poet)
- ಸಮಸ್ತಂ (समस्तं, samastaṃ) = ಎಲ್ಲವೂ (the whole)
- ದಾರಿದ್ರ್ಯಮೇಕಂ (दारिद्र्यमेकं, dāridryamekaṃ) = ಬಡತನ ಒಂದೇ (ದಾರಿದ್ರ್ಯಂ + ಏಕಂ) (poverty alone)
- ಗುಣಕೋಟಿಹಾರಿ (गुणकोटिहारि, guṇakoṭihāri) = ಕೋಟಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವಂಥದ್ದು (that robs a crore of virtues)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಷ ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯಂತೆ ಮುಳುಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಕವಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಬಡತನ ಎಂಬ ಒಂದೇ ದೋಷ ಕೋಟಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The poet who said that a single flaw sinks among a gathering of virtues, like the moon’s spot, did not see the whole picture. Poverty is one flaw alone, yet it robs a crore of virtues.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಕಾಳಿದಾಸನ ಕುಮಾರಸಂಭವದ ಮಾತಿನ ಮರುಹೇಳಿಕೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಷ ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯಂತೆ ಮುಳುಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿದೆ. ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕದ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ.
According to the book’s footnote, the first line restates a saying from Kalidasa’s Kumarasambhava, where a single flaw is lost among a mass of virtues like the spot on the moon. We simply follow the book’s footnote here.
ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಬಡತನದ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ ಅವನ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಡತನ ಕೋಟಿ ಗುಣಗಳನ್ನೇ ಮರೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಾದ. ಕೋಟಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ, ಅಂದರೆ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಎಂಬ ಧ್ವನಿ.
Here the poet turns the moon comparison upon poverty. The spot is hidden in the moon’s rays, but poverty hides a crore of virtues themselves. Koti means ten million, with the sense of countless.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 66. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 66. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಮರ್ಥ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆಯೊಂದು ಶುಲ್ಕ ಕಟ್ಟಲಾಗದ ಕಾರಣ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತು ಕಟುವಾಗಿ ನಿಜ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
When a capable young person has to stop studying because the fees cannot be paid, the verse feels harshly true.
ಆದರೂ ಇದು ಕವಿಯ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ಬಡತನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವು ಫಲ ಕೊಡದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯ.
Still, this is the poet’s exaggeration. It is fairer to think that poverty does not erase virtues but stops them from bearing fruit.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ