ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಮಗೆ ಬಂದ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತವೇ ಮುಂದೆ ನಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ.
ವೀರಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಭಾಗದ ಈ ಪದ್ಯ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಎರಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಸ್ಯ ದಶಾನನೋ ನ ಕೃತವಾಂದಾರಾಪಹಾರಂ ಯದಿ ಕ್ವಾಂಭೋಧಿಃ ಕ್ವ ಚ ಸೇತುಬಂಧಘಟನಾ ಕ್ವೋತ್ತೀರ್ಯ ಲಂಕಾಜಯಃ
ಪಾರ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಪರಾಭವಂ ಯದಿ ರಿಪುರ್ನಾಧಾತ್ಕ್ವ ತಾದೃಕ್ತಪೋ ನೀಯಂತೇ ರಿಪುಭಿಃ ಸಮುನ್ನತಿಪದಂ ಪ್ರಾಯಃ ಪರಂ ಮಾನಿನಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
काकुत्स्थस्य दशाननो न कृतवान्दारापहारं यदि क्वाम्भोधिः क्व च सेतुबन्धघटना क्वोत्तीर्य लङ्काजयः
पार्थस्यापि पराभवं यदि रिपुर्नाधात्क्व तादृक्तपो नीयन्ते रिपुभिः समुन्नतिपदं प्रायः परं मानिनः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
kākutsthasya daśānano na kṛtavāndārāpahāraṃ yadi kvāmbhodhiḥ kva ca setubandhaghaṭanā kvottīrya laṅkājayaḥ
pārthasyāpi parābhavaṃ yadi ripurnādhātkva tādṛktapo nīyante ripubhiḥ samunnatipadaṃ prāyaḥ paraṃ māninaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಸ್ಯ (काकुत्स्थस्य, kākutsthasya) = ರಾಮನ (of Rama)
- ದಶಾನನೋ (दशाननो, daśānano) = ರಾವಣ (the ten-faced one)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಕೃತವಾಂದಾರಾಪಹಾರಂ (कृतवान्दारापहारं, kṛtavāndārāpahāraṃ) = ಪತ್ನಿಯ ಅಪಹರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದನು (ಕೃತವಾನ್ + ದಾರಾಪಹಾರಂ) (committed the abduction of the wife)
- ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (if)
- ಕ್ವಾಂಭೋಧಿಃ (क्वाम्भोधिः, kvāmbhodhiḥ) = ಎಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ (ಕ್ವ + ಅಂಭೋಧಿಃ) (where the ocean)
- ಕ್ವ (क्व, kva) = ಎಲ್ಲಿ (where)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಸೇತುಬಂಧಘಟನಾ (सेतुबन्धघटना, setubandhaghaṭanā) = ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ (the work of building the bridge)
- ಕ್ವೋತ್ತೀರ್ಯ (क्वोत्तीर्य, kvottīrya) = ಎಲ್ಲಿ ದಾಟಿ (ಕ್ವ + ಉತ್ತೀರ್ಯ) (where, having crossed)
- ಲಂಕಾಜಯಃ (लङ्काजयः, laṅkājayaḥ) = ಲಂಕೆಯ ಗೆಲುವು (the conquest of Lanka)
- ಪಾರ್ಥಸ್ಯಾಪಿ (पार्थस्यापि, pārthasyāpi) = ಅರ್ಜುನನಿಗೂ (ಪಾರ್ಥಸ್ಯ + ಅಪಿ) (for Partha too)
- ಪರಾಭವಂ (पराभवं, parābhavaṃ) = ಅವಮಾನವನ್ನು (humiliation)
- ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (if)
- ರಿಪುರ್ನಾಧಾತ್ (रिपुर्नाधात्, ripurnādhāt) = ಶತ್ರು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ (ರಿಪುಃ + ನ + ಅಧಾತ್) (the enemy had not done)
- ಕ್ವ (क्व, kva) = ಎಲ್ಲಿ (where)
- ತಾದೃಕ್ತಪೋ (तादृक्तपो, tādṛktapo) = ಅಂಥ ತಪಸ್ಸು (ತಾದೃಕ್ + ತಪಃ) (such penance)
- ನೀಯಂತೇ (नीयन्ते, nīyante) = ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ತಲುಪುತ್ತಾರೆ (are brought)
- ರಿಪುಭಿಃ (रिपुभिः, ripubhiḥ) = ಶತ್ರುಗಳಿಂದ (by enemies)
- ಸಮುನ್ನತಿಪದಂ (समुन्नतिपदं, samunnatipadaṃ) = ಉನ್ನತಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ (to a place of high rise)
- ಪ್ರಾಯಃ (प्रायः, prāyaḥ) = ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (mostly)
- ಪರಂ (परं, paraṃ) = ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (above all)
- ಮಾನಿನಃ (मानिनः, māninaḥ) = ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಗಳು (the self-respecting)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾವಣ ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸದಿದ್ದರೆ ಸಮುದ್ರ ಎಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಎಲ್ಲಿ, ದಾಟಿ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಎಲ್ಲಿ. ಶತ್ರು ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಅವಮಾನ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅಂಥ ತಪಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿ. ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳೇ ಉನ್ನತಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
If Ravana had not carried off Rama’s wife, where would be the ocean crossed, the bridge built, and Lanka conquered? If the enemy had not humiliated Partha as well, where would be such penance? The self-respecting are mostly brought to a place of high rise by their enemies.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಎಂದರೆ ರಾಮ, ಪಾರ್ಥ ಎಂದರೆ ಅರ್ಜುನ. ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಒಂದೇ ಸೂತ್ರ ಹೇಳುತ್ತವೆ: ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯವೇ ಮುಂದಿನ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಆಯಿತು. ಅರ್ಜುನನ ತಪಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಯಾವುದು ಎಂದು ಪದ್ಯ ಹೆಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
Kakutstha means Rama and Partha means Arjuna. Both examples give one rule: the insult or wrong became the spur to a later great deed. The verse does not name Arjuna’s penance, and we take it to mean his well-known severe austerity.
ಕ್ವ ಎಂಬ ಪದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಎಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರ ಹೇಳದೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದ ಹಳೆಯ ತಂತ್ರ. ಅಂದರೆ ಅದು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳದೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪರಂ ಪದದ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.
The word kva, where, comes three times and the question is left hanging without an answer. This is an old device of Sanskrit poetry. It says it would not have existed without saying so. The force of the word param here is slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 78. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 78. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನಮ್ಮ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಅಪಮಾನ ಇರುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮುಂದಿನ ಸಲ ಹೆಚ್ಚು ಓದುವುದುಂಟು.
Behind our greatest efforts there is sometimes an insult. A student who failed an exam may study harder the next time.
ಹಾಗೆಂದು ಶತ್ರುತ್ವ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಪದ್ಯ ಹೇಳುವುದು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಹೊಡೆತವನ್ನು ಏಣಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ.
That does not make enmity good. The verse says only that the self-respecting can use a blow as a ladder.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ