ಸರಸಿ ಬಹುಶಸ್ತಾರಾಚ್ಛಾಯೇ: ಮೋಸ ಹೋದ ಹಂಸದ ಪಾಠ

ಸರಸಿ ಬಹುಶಸ್ತಾರಾಚ್ಛಾಯೇ ಸುಭಾಷಿತ: ತಾರೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದ ಮೋಸ ಹೋದ ಹಂಸ ನಿಜವಾದ ಹೂವನ್ನೂ ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಸರಸಿ ಬಹುಶಸ್ತಾರಾಚ್ಛಾಯೇ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಹಾಲಿನಿಂದ ಬಾಯಿ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡವನು ಮಜ್ಜಿಗೆಯನ್ನೂ ಊದಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಒಮ್ಮೆ ಮೋಸ ಹೋದವನ ಎಚ್ಚರ ಹೀಗೆ ಅತಿಯಾಗುವುದುಂಟು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಸರೋವರದ ಒಂದು ಹಂಸದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಲೋಕದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯನೀತಿಃ, ಶ್ಲೋಕ 995 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, General Wisdom of Conduct, verse 995

ವಿಷಯ: ಮೋಸ ಹೋದವನ ಅತಿ ಎಚ್ಚರ · Overcaution after being cheated

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 34 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸರಸಿ ಬಹುಶಸ್ತಾರಾಚ್ಛಾಯೇ ಕ್ಷಣಾತ್ಪರಿವಂಚಿತಃ ಕುಮುದವಿಟಪಾನ್ವೇಷೀ ಹಂಸೋ ನಿಶಾಸು ವಿಚಕ್ಷಣಃ
ನ ದಶತಿ ಪುನಸ್ತಾರಾಶಂಕೀ ದಿವಾಪಿ ಸಿತೋತ್ಪಲಂ ಕುಹಕಚಕಿತೋ ಲೋಕಃ ಸತ್ಯೇಽಪ್ಯಪಾಯಮಪೇಕ್ಷತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सरसि बहुशस्ताराच्छाये क्षणात्परिवञ्चितः कुमुदविटपान्वेषी हंसो निशासु विचक्षणः
न दशति पुनस्ताराशङ्की दिवापि सितोत्पलं कुहकचकितो लोकः सत्येऽप्यपायमपेक्षते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

sarasi bahuśastārācchāye kṣaṇātparivañcitaḥ kumudaviṭapānveṣī haṃso niśāsu vicakṣaṇaḥ
na daśati punastārāśaṅkī divāpi sitotpalaṃ kuhakacakito lokaḥ satye’pyapāyamapekṣate

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಸರಸಿ (सरसि, sarasi) = ಸರೋವರದಲ್ಲಿ (in a lake)
  • ಬಹುಶಸ್ತಾರಾಚ್ಛಾಯೇ (बहुशस्ताराच्छाये, bahuśastārācchāye) = ಹಲವು ಬಾರಿ ತಾರೆಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಬಿದ್ದಾಗ (ಬಹುಶಃ + ತಾರಾಚ್ಛಾಯೇ) (many times, when the stars were reflected)
  • ಕ್ಷಣಾತ್ಪರಿವಂಚಿತಃ (क्षणात्परिवञ्चितः, kṣaṇātparivañcitaḥ) = ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೋಸ ಹೋದವನು (cheated in an instant)
  • ಕುಮುದವಿಟಪಾನ್ವೇಷೀ (कुमुदविटपान्वेषी, kumudaviṭapānveṣī) = ಕೆಂದಾವರೆಯ ದಂಟನ್ನು ಹುಡುಕುವವನು (one who seeks lily stalks)
  • ಹಂಸೋ (हंसो, haṃso) = ಹಂಸ (the swan)
  • ನಿಶಾಸು (निशासु, niśāsu) = ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ (in the nights)
  • ವಿಚಕ್ಷಣಃ (विचक्षणः, vicakṣaṇaḥ) = ಜಾಣ, ಚತುರ (clever)
  • ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
  • ದಶತಿ (दशति, daśati) = ಕಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಕುಟುಕುತ್ತದೆ (bites, pecks)
  • ಪುನಸ್ತಾರಾಶಂಕೀ (पुनस्ताराशङ्की, punastārāśaṅkī) = ಮತ್ತೆ ತಾರೆಯೆಂದು ಸಂಶಯಿಸುವವನು (ಪುನಃ + ತಾರಾಶಂಕೀ) (again suspecting a star)
  • ದಿವಾಪಿ (दिवापि, divāpi) = ಹಗಲಿನಲ್ಲೂ (even by day)
  • ಸಿತೋತ್ಪಲಂ (सितोत्पलं, sitotpalaṃ) = ಬಿಳಿ ಕಮಲ (a white lily)
  • ಕುಹಕಚಕಿತೋ (कुहकचकितो, kuhakacakito) = ಮೋಸಕ್ಕೆ ಬೆದರಿದ (startled by trickery)
  • ಲೋಕಃ (लोकः, lokaḥ) = ಜನ, ಲೋಕ (people, the world)
  • ಸತ್ಯೇಽಪ್ಯಪಾಯಮಪೇಕ್ಷತೇ (सत्येऽप्यपायमपेक्षते, satye’pyapāyamapekṣate) = ನಿಜವಾದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ (ಸತ್ಯೇ + ಅಪಿ + ಅಪಾಯಂ + ಅಪೇಕ್ಷತೇ) (looks for danger even in what is true)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ತಾರೆಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಮೋಸ ಹೋದ ಹಂಸ, ರಾತ್ರಿ ಕೆಂದಾವರೆಯ ದಂಟನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಜಾಣ. ಅದು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಿಳಿ ಕಮಲವನ್ನು ಕುಟುಕುವುದಿಲ್ಲ, ತಾರೆಯೇನೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯ. ಮೋಸಕ್ಕೆ ಬೆದರಿದ ಜನ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A swan, clever at hunting lily stalks by night, was cheated many times in a lake by the reflections of stars. Now it will not peck even at a real white lily by day, suspecting a star. In just this way, people startled by trickery look for danger even where there is truth.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಹಂಸ ಕೆಂದಾವರೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ಪರಿಚಿತ ಚಿತ್ರ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ತಾರೆಗಳ ಬೆಳಕು ಬಿಳಿಯ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಮೋಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

The swan hunting lilies is a familiar picture in Sanskrit poetry. Here the starlight lying on water looks like white flowers, and that is the cause of the cheat.

ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ತಾರೆಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕವಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಹಂಸದ ಹೆದರಿಕೆ ಯುಕ್ತಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದು ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅತಿಶಯ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯ ಪದ್ಯ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ನೇರವಾಗಿ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

The poet knows stars are not seen by day. He exaggerates on purpose to show that the swan’s fear outruns reason. This is a verse built on an example, and the last line speaks plainly about people.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 177. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 177. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ವೈದ್ಯನು ಮುಂದಿನ ಹಲವು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರೀಕ್ಷೆ ಹೇಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಂಸದ ಕತೆ ಅಂತಹ ಅತಿ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

A doctor who once erred in a diagnosis may order more tests than needed for many patients after. The swan helps us to recognise such overcaution.

ಆದರೆ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಮೋಸ ಹೋದ ಅನುಭವದಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಬೇರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಸಂಶಯಿಸುವುದು ಬೇರೆ. ಕಲಿಕೆಗೂ ಹೆದರಿಕೆಗೂ ಇರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

But caution is no fault. Learning from a cheat is one thing and suspecting everyone is another. The verse shows the gap between learning and fear.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ