ಜೀವಿತ ಇವ ಕಣ್ಠಗತೇ ಸೂಕ್ತೇ: ಕೇಳುವವನಿಗೆ ಕಾಯುವ ಕವಿ

ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ಹೊಳೆದಾಗ ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕು ಎಂಬ ಹುಡುಕಾಟ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತ ಜನ ಇದ್ದರೂ ಹೇಳುವಂಥವರು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ.

ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಕಠಿಣ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತ ಪ್ರಾಣದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 29 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 29

ವಿಷಯ: ಸಹೃದಯನಿಲ್ಲದ ಕವಿಯ ಸಂಕಟ · A poet without a fit hearer

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಜೀವಿತ ಇವ ಕಣ್ಠಗತೇ ಸೂಕ್ತೇ ದುಃಖಾಸಿಕಾ ಕವೇಸ್ತಾವತ್ ।
ನಯನವಿಕಾಸವಿಧಾಯೀ ಸಚೇತನಾಭ್ಯಾಗಮೋ ಯಾವತ್ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

जीवित इव कण्ठगते सूक्ते दुःखासिका कवेस्तावत् ।
नयनविकासविधायी सचेतनाभ्यागमो यावत् ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

jīvita iva kaṇṭhagate sūkte duḥkhāsikā kavestāvat |
nayanavikāsavidhāyī sacetanābhyāgamo yāvat ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಜೀವಿತೇ ಇವ (जीविते इव, jīvite iva) = ಪ್ರಾಣ ಇದ್ದಂತೆಯೇ (just as with the breath of life)
ಕಣ್ಠಗತೇ (कण्ठगते, kaṇṭhagate) = ಕಂಠಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿರುವಾಗ (when it has come up to the throat)
ಸೂಕ್ತೇ (सूक्ते, sūkte) = ಒಳ್ಳೆಯ ಪದ್ಯ (a well made verse)
ದುಃಖಾಸಿಕಾ (दुःखासिका, duḥkhāsikā) = ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಸಂಕಟ (the misery of sitting)
ಕವೇಃ (कवेः, kaveḥ) = ಕವಿಗೆ (for the poet)
ತಾವತ್ (तावत्, tāvat) = ಅಷ್ಟು ಕಾಲ (all that while)
ನಯನವಿಕಾಸವಿಧಾಯೀ (नयनविकासविधायी, nayanavikāsavidhāyī) = ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುವ (which makes the eyes open wide)
ಸಚೇತನಾಭ್ಯಾಗಮಃ (सचेतनाभ्यागमः, sacetanābhyāgamaḥ) = ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವನೊಬ್ಬನ ಆಗಮನ (the arrival of a man with understanding)
ಯಾವತ್ (यावत्, yāvat) = ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೆ (until such time as)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಒಳ್ಳೆಯ ಪದ್ಯ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಕಂಠಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತ ಪ್ರಾಣದಂತೆಯೇ ಅದು ಕವಿಗೆ ಸಂಕಟ. ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅರಳಿಸುವ, ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವನೊಬ್ಬನ ಆಗಮನ ಆಗುವವರೆಗೂ ಆ ಸಂಕಟ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

When a well made verse has come up to the poet’s throat, it is a misery to him, exactly as the breath of life is when it reaches the throat. The misery lasts until the arrival of someone who can take it in, an arrival that opens the poet’s eyes wide.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಣ್ಠಗತ ಪ್ರಾಣ ಎಂಬುದು ಸಾವಿನ ಹೊಸ್ತಿಲಿನಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು ಹೇಳುವ ರೂಢಿಯ ಮಾತು. ಹೊರಬರಲೂ ಆಗದೆ, ಒಳಗುಳಿಯಲೂ ಆಗದೆ ನಿಂತ ಸ್ಥಿತಿ. ಹೇಳದೆ ಉಳಿದ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಅದೇ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ.

Kanthagata prana, the breath at the throat, is the settled phrase for a man at the point of death: unable to leave, unable to stay. Giving an unspoken verse that same comparison is a strong stroke.

ದುಃಖಾಸಿಕಾ ಎಂಬ ಪದ ಬಹಳ ನಿಖರ. ಆಸಿಕಾ ಎಂದರೆ ಕುಳಿತಿರುವುದು. ದುಃಖಾಸಿಕಾ ಎಂದರೆ ಕೂತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲೂ ಆಗದ ಸ್ಥಿತಿ. ಕವಿಯ ಚಡಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದೆ.

Duhkhasika is an exact word. Asika is sitting. Duhkhasika is not being able to sit still. It holds the poet’s restlessness in one word.

ಸಚೇತನ ಎಂದರೆ ಚೇತನ ಇರುವವನು. ಸುತ್ತ ಜನ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಚೇತನ ಇರುವವನೊಬ್ಬ ಬರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ಬೇಡಿಕೆ. ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ ಎಂಬ ಈ ವಿಭಾಗದ ದೂರು ಇಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Sachetana means one who has consciousness in him. There are people all round. What the verse asks for is the arrival of one who is awake. The complaint of this whole section is plain here.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 40. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 40. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿ ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹೇಳಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಡ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಒಬ್ಬ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಾಕು. ಆ ಒಬ್ಬನೇ ಸಾಕು ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತೂ ಆಗಿದೆ.

After you have worked a case out properly there is a pressure to tell someone. One person who listens and then asks a question is enough, and the verse says the same: one is enough.

ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಲ ಹೇಳುವವನ ಕಡೆಯ ಕೊರತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕವಿಯ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಓದಬೇಕು.

The complaint that other people are not following can sometimes be a fault on the speaker’s side. It is worth reading the verse remembering that it speaks from the poet’s side of the room.