ಲಭೇತ ಸಿಕತಾಸು ತೈಲಂ: ಮರಳಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಬರಬಹುದು

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಆಗದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಾದವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಆಗಲೇ ಆಗದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮೂರೂ ಚಿತ್ರಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾದದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕೊಡುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಆದರೂ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಾಲು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪುನರಾವೃತ್ತವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 57 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 57

ವಿಷಯ: ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೂ ಕೆಳಗಿನದು · A thing beyond even the impossible

ಛಂದಸ್ಸು: ಪೃಥ್ವೀ · Prithvi

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಲಭೇತ ಸಿಕತಾಸು ತೈಲಮಪಿ ಯತ್ನತಃ ಪೀಡಯ-
ನ್ಪಿಬೇಚ್ಚ ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾಸು ಸಲಿಲಂ ಪಿಪಾಸಾರ್ದಿತಃ ।
ಕದಾಚಿದಪಿ ಪರ್ಯಟಞ್ಛಶವಿಷಾಣಮಾಸಾದಯೇ-
ನ್ನ ತು ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟಮೂರ್ಖಜನಚಿತ್ತಮಾರಾಧಯೇತ್ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

लभेत सिकतासु तैलमपि यत्नतः पीडय-
न्पिबेच्च मृगतृष्णिकासु सलिलं पिपासार्दितः ।
कदाचिदपि पर्यटञ्छशविषाणमासादये-
न्न तु प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तमाराधयेत् ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

labheta sikatāsu tailamapi yatnataḥ pīḍaya-
npibecca mṛgatṛṣṇikāsu salilaṃ pipāsārditaḥ |
kadācidapi paryaṭañchaśaviṣāṇamāsādaye-
nna tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಲಭೇತ (लभेत, labheta) = ಪಡೆಯಬಹುದು (one might obtain)
ಸಿಕತಾಸು (सिकतासु, sikatāsu) = ಮರಳಿನಲ್ಲಿ (in sand)
ತೈಲಮ್ ಅಪಿ (तैलम् अपि, tailam api) = ಎಣ್ಣೆಯನ್ನೂ (oil, even)
ಯತ್ನತಃ ಪೀಡಯನ್ (यत्नतः पीडयन्, yatnataḥ pīḍayan) = ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಹಿಂಡುತ್ತಾ (by pressing it with effort)
ಪಿಬೇತ್ ಚ (पिबेत् च, pibet ca) = ಕುಡಿಯಲೂಬಹುದು (and might drink)
ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾಸು (मृगतृष्णिकासु, mṛgatṛṣṇikāsu) = ಬಿಸಿಲುಕುದುರೆಯಲ್ಲಿ (in a mirage)
ಸಲಿಲಮ್ (सलिलम्, salilam) = ನೀರನ್ನು (water)
ಪಿಪಾಸಾರ್ದಿತಃ (पिपासार्दितः, pipāsārditaḥ) = ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದವನು (a man tormented by thirst)
ಕದಾಚಿದಪಿ (कदाचिदपि, kadācidapi) = ಎಂದಾದರೊಮ್ಮೆ (at some time even)
ಪರ್ಯಟನ್ (पर्यटन्, paryaṭan) = ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ (while wandering about)
ಶಶವಿಷಾಣಮ್ (शशविषाणम्, śaśaviṣāṇam) = ಮೊಲದ ಕೊಂಬನ್ನು (a hare’s horn)
ಆಸಾದಯೇತ್ (आसादयेत्, āsādayet) = ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು (might come upon)
ನ ತು (न तु, na tu) = ಆದರೆ ಆಗದು (but not)
ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟಮೂರ್ಖಜನಚಿತ್ತಮ್ (प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तम्, pratiniviṣṭamūrkhajanacittam) = ಹಠ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತ ಮೂರ್ಖನ ಮನಸ್ಸನ್ನು (the mind of an obstinately foolish man)
ಆರಾಧಯೇತ್ (आराधयेत्, ārādhayet) = ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು (win over)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಹಿಂಡಿದರೆ ಮರಳಿನಿಂದಲೂ ಎಣ್ಣೆ ಸಿಗಬಹುದು. ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದವನು ಬಿಸಿಲುಕುದುರೆಯಲ್ಲೇ ನೀರು ಕುಡಿಯಲೂಬಹುದು. ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಎಂದಾದರೊಮ್ಮೆ ಮೊಲದ ಕೊಂಬನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಠ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತ ಮೂರ್ಖನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Press it hard enough and one might get oil even out of sand. A man worn down by thirst might even drink water in a mirage. Wandering long enough, one might at some time come upon a hare’s horn. But one cannot win over the mind of an obstinately foolish man.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಶಶವಿಷಾಣ ಎಂದರೆ ಮೊಲದ ಕೊಂಬು. ಭಾರತೀಯ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕೊಡುವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಉದಾಹರಣೆ. ಕಷ್ಟವಾದದ್ದಲ್ಲ, ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲದದ್ದು. ಶ್ಲೋಕ ಆ ಪದವನ್ನು ತಂದು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಮೂರ್ಖನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ.

Shashavishana, the hare’s horn, is the traditional Indian logical example of a thing that does not exist at all. Not a difficult thing, a nonexistent one. The verse brings in that word and then places the fool’s mind below it.

ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾ ಎಂಬ ಪದದ ಒಳಗೆ ಜಿಂಕೆಯ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಇದೆ. ದೂರದಲ್ಲಿ ನೀರು ಕಂಡು ಜಿಂಕೆ ಓಡುತ್ತದೆ, ನೀರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪಿಪಾಸಾರ್ದಿತ ಎಂದು ಕುಡಿಯುವವನನ್ನೂ ಬಾಯಾರಿದವನಾಗಿಯೇ ಇಟ್ಟಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಜೋಡಣೆ.

Inside the word mrigatrishnika is a deer’s thirst. The deer sees water in the distance, runs, and the water withdraws. In the same line the drinker is himself called pipasardita, tormented by thirst, and that pairing is worth noticing.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನದು ಒಂದೇ ಕೊನೆಯ ಸಾಲನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. ಪೃಥ್ವೀ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಇವೆ. ಜೋಡಿಯಾಗಿಯೇ ಓದಿದರೆ ಮೊದಲನೆಯದು ಅಪಾಯವಾದವುಗಳನ್ನು, ಎರಡನೆಯದು ಇಲ್ಲದಿರುವವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವೇ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

This verse and the one before carry the same last line, and both are in the Prithvi metre. Read as a pair, the first takes up things that are dangerous and the second things that do not exist. Both verses are also found in Bhartrihari’s Nitishataka.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 41. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 41. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ರೋಗಿಗೆ ಔಷಧ ಬೇಡ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಬಂದವರ ಜೊತೆ ಅದೇ ವಾದವನ್ನು ಹತ್ತು ಸಲ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಏನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಶುರುಮಾಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಶ್ಲೋಕ ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಡಿಯುವುದನ್ನು ಬಿಡು ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.

With someone who has decided beforehand against a medicine, it is better to ask what they will accept and begin there than to make the same argument ten times. The verse is not asking anyone to accept defeat. It only says to stop knocking at one door.

ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ನಮಗೂ ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ. ಬೇರೆಯವರು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇದೇ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಉಪಯುಕ್ತ.

Seen from the other side this is a mirror for us too. Asking whether other people meet the same wall in us is hard, and useful.