ವೈದ್ಯರಾಜ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ: ಯಮನ ಹೊರೆ ಇಳಿಸಿದವನಿಗೆ

ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ತಾನೇ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ನಂಬಿಕೆಯ ಒಬ್ಬ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಾಕು. ಮೇಲಿನವರ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಇದೇ ಕಾರಣ.

ಆ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಯಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುವೈದ್ಯನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 2 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against Bad Physicians, verse 2

ವಿಷಯ: ಯಮನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ · Death’s deputy

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವೈದ್ಯರಾಜ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಂ ಕ್ಷಪಿತಾಶೇಷಮಾನವ ।
ತ್ವಯಿ ವಿನ್ಯಸ್ತಭಾರೋಽಯಂ ಕೃತಾನ್ತಃ ಸುಖಮೇಧತೇ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वैद्यराज नमस्तुभ्यं क्षपिताशेषमानव ।
त्वयि विन्यस्तभारोऽयं कृतान्तः सुखमेधते ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vaidyarāja namastubhyaṃ kṣapitāśeṣamānava |
tvayi vinyastabhāro’yaṃ kṛtāntaḥ sukhamedhate ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವೈದ್ಯರಾಜ (वैद्यराज, vaidyarāja) = ವೈದ್ಯರಾಜನೇ (O king of physicians)
ನಮಃ (नमः, namaḥ) = ನಮಸ್ಕಾರ (salutation)
ತುಭ್ಯಮ್ (तुभ्यम्, tubhyam) = ನಿನಗೆ (to you)
ಕ್ಷಪಿತ (क्षपित, kṣapita) = ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ (wasted away, finished off)
ಅಶೇಷ (अशेष, aśeṣa) = ಒಬ್ಬರನ್ನೂ ಉಳಿಸದೆ (leaving no remainder)
ಮಾನವ (मानव, mānava) = ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಉಳ್ಳವನೇ (O you, and the men are the object)
ತ್ವಯಿ (त्वयि, tvayi) = ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ (upon you)
ವಿನ್ಯಸ್ತ (विन्यस्त, vinyasta) = ಇಳಿಸಿ ಇಟ್ಟ (laid down)
ಭಾರಃ (भारः, bhāraḥ) = ಹೊರೆಯನ್ನು ಉಳ್ಳ (having his burden)
ಅಯಮ್ (अयम्, ayam) = ಈ (this)
ಕೃತಾನ್ತಃ (कृतान्तः, kṛtāntaḥ) = ಕೊನೆ ಮಾಡುವವನು, ಕೃತಾಂತ (Krtanta, the maker of ends)
ಸುಖಮ್ (सुखम्, sukham) = ಸುಖವಾಗಿ (at his ease)
ಏಧತೇ (एधते, edhate) = ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ (thrives, grows fat)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ವೈದ್ಯರಾಜನೇ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೂ ಉಳಿಸದೆ ಮುಗಿಸಿದವನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ತನ್ನ ಹೊರೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಸಿ ಇಟ್ಟ ಈ ಕೃತಾಂತ ಈಗ ಸುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Salutations to you, king of physicians, you who have finished off every last man. Having set down his whole burden upon you, this Krtanta, the maker of ends, now thrives at his ease.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕ್ಷಪಿತಾಶೇಷಮಾನವ ಎಂಬುದು ಸಂಬೋಧನೆಯ ಬಹುವ್ರೀಹಿ. ಅಶೇಷ ಎಂಬುದು ಲೆಕ್ಕದ ಪದ, ಬಾಕಿ ಉಳಿಯದಿರುವುದು. ಅದನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದೇ ಚುರುಕು.

Kshapitashesha manava is a vocative compound. Ashesha is a word of accounting: with no balance left over. The bite lies in applying it to a population.

ಏಧತೇ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಂಕಿಗೆ ಅಥವಾ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಕೆಲಸ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಯಮ ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

The verb edhate is normally used of a fire that grows or a family that prospers. The picture here is plain: the work has been handed on, and Yama is putting on weight.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 44. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 44. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ತನ್ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಎಂದೂ ತಿರುಗಿ ನೋಡದ ವೈದ್ಯನ ಹೊರೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಹೊರುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಮರಣ ಪರಿಶೀಲನಾ ಸಭೆ ಇರುವುದು ಅದಕ್ಕೇ.

When a physician never turns back to look at his own outcomes, someone else is carrying the burden of them. That is what a mortality review meeting is for.

ಶ್ಲೋಕದ ಗುರಿ ಸಾವಲ್ಲ, ಉಡಾಫೆ. ಸಾವು ಎಲ್ಲ ವೈದ್ಯರ ಕೆಲಸದಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ.

The verse is aimed not at death but at indifference. Death is part of every physician’s work. Only the refusal to count it is a choice.