ಆಃ ಕಿಮರ್ಥಮಿದಂ ಚೇತಃ: ತುಂಬಲಾಗದ ಸಮುದ್ರದ ಮನಸ್ಸು

ಕೆಲವರ ಬಳಿ ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೂ ಸ್ಥಳ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರಾದ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಸಂಕಟವನ್ನು ಅವರ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಾಕು ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.

ಆ ಸ್ಥಳ ಏಕೆ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಈ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು ಒಂದು ಸಿಟ್ಟಿನ ಉದ್ಗಾರವಾಗಿ ತೊಡಗಿ ಒಂದು ಹೊಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 70 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 70

ವಿಷಯ: ಸಜ್ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳ · The depth of a good heart

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಆಃ ಕಿಮರ್ಥಮಿದಂ ಚೇತಃ ಸತಾಮಮ್ಭೋಧಿದುರ್ಭರಮ್ ।
ಇತಿ ಕ್ರುದ್ಧೇವ ದುರ್ಮೇಧಾಃ ಪರದುಃಖೈರಪೂರಯತ್ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

आः किमर्थमिदं चेतः सतामम्भोधिदुर्भरम् ।
इति क्रुद्धेव दुर्मेधाः परदुःखैरपूरयत् ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

āḥ kimarthamidaṃ cetaḥ satāmambhodhidurbharam |
iti kruddheva durmedhāḥ paraduḥkhairapūrayat ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಆಃ (आः, āḥ) = ಆಃ, ಒಂದು ಸಿಟ್ಟಿನ ಉದ್ಗಾರ (ah, a cry of irritation)
ಕಿಮರ್ಥಮ್ (किमर्थम्, kimartham) = ಏತಕ್ಕೆ (why)
ಇದಮ್ (इदम्, idam) = ಈ (this)
ಚೇತಃ (चेतः, cetaḥ) = ಮನಸ್ಸು (heart)
ಸತಾಮ್ (सताम्, satām) = ಸಜ್ಜನರ (of the good)
ಅಮ್ಭೋಧಿದುರ್ಭರಮ್ (अम्भोधिदुर्भरम्, ambhodhidurbharam) = ಸಮುದ್ರದಂತೆ ತುಂಬಲಾಗದ್ದು (hard to fill, like the ocean)
ಇತಿ (इति, iti) = ಎಂದು (thinking so)
ಕ್ರುದ್ಧಾ (क्रुद्धा, kruddhā) = ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದವಳು (angered)
ಇವ (इव, iva) = ಎಂಬಂತೆ (as if)
ದುರ್ಮೇಧಾಃ (दुर्मेधाः, durmedhāḥ) = ಬುದ್ಧಿಗೇಡಿ (the dull witted one)
ಪರದುಃಖೈಃ (परदुःखैः, paraduḥkhaiḥ) = ಬೇರೆಯವರ ದುಃಖಗಳಿಂದ (with other people’s sorrows)
ಅಪೂರಯತ್ (अपूरयत्, apūrayat) = ತುಂಬಿಬಿಟ್ಟಿತು (filled it up)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಆಃ, ಸಜ್ಜನರ ಈ ಮನಸ್ಸು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ತುಂಬಲಾಗದ್ದು, ಇದೇಕೆ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದಂತೆ, ಆ ಬುದ್ಧಿಗೇಡಿ ಶಕ್ತಿ ಅದನ್ನು ಬೇರೆಯವರ ದುಃಖಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಬಿಟ್ಟಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Ah, why is this heart of the good so hard to fill, like the ocean? As if angered by that, some dull wit filled it up with other people’s sorrows.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ತುಂಬಿದವರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಹೆಸರಿಸಿಲ್ಲ. ಕ್ರುದ್ಧಾ ಎಂಬುದು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾದದ್ದು ನಿಯತಿ ಅಥವಾ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂಬ ಬಗೆಯ ಒಂದು ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ದುರ್ಮೇಧಸ್ ಎಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳದ್ದು.

The verse does not name who did the filling. Kruddha is a feminine form, so what is hinted at is probably a power of the order of niyati or srishti. Durmedhas means the one of poor wit.

ಅಮ್ಭೋಧಿ ಎಂದರೆ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡದ್ದು, ಸಮುದ್ರ. ದುರ್ಭರ ಎಂದರೆ ತುಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾದದ್ದು. ನದಿಗಳೆಲ್ಲ ಬಿದ್ದರೂ ಸಮುದ್ರ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರವೇ ಇಲ್ಲಿನ ಆಧಾರ.

Ambhodhi is the holder of waters, the sea. Durbhara is what is hard to fill. The old picture of all the rivers falling in and the sea never filling is what lies underneath.

ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದು ದೂರು, ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತುಂಬಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಂಸೆ. ಸಜ್ಜನರ ಸ್ವಂತ ಸುಖ ದುಃಖಗಳು ಆ ಆಳಕ್ಕೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

In form this is a complaint, in sense a tribute. The praise lies in saying that nothing else could fill that heart. A good man’s own joys and sorrows are not enough for such a depth.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದುಃಖವನ್ನು ಕೇಳುವುದೇ ಕೆಲಸವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರು, ದಾದಿಯರು, ಸಮಾಜಸೇವಕರು, ಇವರ ಒಳಗಿನ ಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬುವುದು ಬೇರೆಯವರ ನೋವು.

The verse comes close to those whose work is to listen to grief. For doctors, nurses and social workers, the room inside gets filled with other people’s pain.

ಇದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಬಹುಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ತುಂಬಿದ್ದು ಒಂದು ಸಿಟ್ಟಿನ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಆ ಭಾರ ಹೊರುವವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಇಳಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗವೂ ಬೇಕು.

The verse does not call this a reward. It calls the filling an act of irritation. Those who carry that weight need somewhere to set it down as well.