ಇದಂ ಹಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಿಶೇಷಸೂಚಕಂ: ಮಹತ್ವದ ಗುರುತು

ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೈದ್ಯರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಂದು ಹೆರಿಗೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಆಯಿತು, ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣ ಕೈಮೀರಿ ಹೋಯಿತು. ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಮಹತ್ವದ ಗುರುತಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮನೀಷಿಗಳು ಅಂದರೆ ವಿವೇಕಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕವಿ ತನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ತರುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 186 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 186

ವಿಷಯ: ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನ ಗುರುತು · The mark of a steady mind

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 24 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಇದಂ ಹಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಿಶೇಷಸೂಚಕಂ ವದಂತಿ ಚಿಹ್ನಂ ಮಹತಾಂ ಮನೀಷಿಣಃ
ಮನೋ ಯದೇಷಾಂ ಸುಖದುಃಖಸಂಭವೇ ಪ್ರಯಾತಿ ನೋ ಹರ್ಷವಿಷಾದವಶ್ಯತಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

इदं हि माहात्म्यविशेषसूचकं वदन्ति चिह्नं महतां मनीषिणः
मनो यदेषां सुखदुःखसंभवे प्रयाति नो हर्षविषादवश्यताम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

idaṃ hi māhātmyaviśeṣasūcakaṃ vadanti cihnaṃ mahatāṃ manīṣiṇaḥ
mano yadeṣāṃ sukhaduḥkhasaṃbhave prayāti no harṣaviṣādavaśyatām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಇದಂ (इदं, idaṃ) = ಇದು (this)
ಹಿ (हि, hi) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಿಶೇಷಸೂಚಕಂ (माहात्म्यविशेषसूचकं, māhātmyaviśeṣasūcakaṃ) = ಮಹತ್ವದ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (pointing to a special greatness)
ವದಂತಿ (वदन्ति, vadanti) = ಹೇಳುತ್ತಾರೆ (they say)
ಚಿಹ್ನಂ (चिह्नं, cihnaṃ) = ಗುರುತು (mark)
ಮಹತಾಂ (महतां, mahatāṃ) = ಮಹಾತ್ಮರ (of the great)
ಮನೀಷಿಣಃ (मनीषिणः, manīṣiṇaḥ) = ವಿವೇಕಿಗಳು (the wise)
ಮನೋ (मनो, mano) = ಮನಸ್ಸು (mind)
ಯದೇಷಾಂ (यदेषां, yadeṣāṃ) = ಯಾವುದು ಅವರ (which, theirs)
ಸುಖದುಃಖಸಂಭವೇ (सुखदुःखसंभवे, sukhaduḥkhasaṃbhave) = ಸುಖ ದುಃಖ ಉಂಟಾದಾಗ (when joy and sorrow arise)
ಪ್ರಯಾತಿ (प्रयाति, prayāti) = ಹೋಗುತ್ತದೆ (goes)
ನೋ (नो, no) = ಇಲ್ಲ (not)
ಹರ್ಷವಿಷಾದವಶ್ಯತಾಮ್ (हर्षविषादवश्यताम्, harṣaviṣādavaśyatām) = ಹರ್ಷ ವಿಷಾದಗಳ ವಶವನ್ನು (into the sway of elation and dejection)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಮಹಾತ್ಮರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವ ಗುರುತು ಇದೆಂದು ವಿವೇಕಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಸುಖ ಅಥವಾ ದುಃಖ ಉಂಟಾದಾಗ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಹರ್ಷ ಅಥವಾ ವಿಷಾದದ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The wise say this is the special mark of greatness in the great: when joy or sorrow arises, their mind does not fall under the sway of elation or dejection.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ವಶ್ಯತಾ ಎಂದರೆ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ವಿಷಾದ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜನಂತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

Vashyata is the state of being under another’s control. Elation and dejection appear here like rulers who take the mind into their power.

ಇಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ಇರಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ, ಭಾವನೆಯ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಾರದು ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದೆ. ಸುಖದುಃಖ ಬರುತ್ತವೆ, ಮನಸ್ಸು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸೂಕ್ಷ್ಮ.

The verse does not say there should be no feeling. It says only that the mind should not be taken over by it. The difference, joy and sorrow come but the mind does not go with them, is a fine one.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 49. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 49. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸುದ್ದಿ ಒಳ್ಳೆಯದಾದರೂ ಕೆಟ್ಟದಾದರೂ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದೆ ಒಂದು ಉಸಿರಿನ ಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಆ ಕ್ಷಣದ ನಿಲುವು ಮುಂದಿನ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Whether the news is good or bad, we can practise pausing for a breath before reacting. That moment of pause tends to improve the next decision.

ರೋಗಿಯ ಮುಂದೆ ವೈದ್ಯರ ಮನಸ್ಸು ಅಲುಗಾಡಿದರೆ ರೋಗಿಗೂ ಧೈರ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮುಚ್ಚಿಡುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ, ತೂಕದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ಜೊತೆಯಾಗಿರಬೇಕು.

If a doctor’s mind wavers before a patient, the patient’s courage dips too. Yet hiding all feeling is not right either, and a weighted steadiness should go together with compassion.