ಹೇತೋಃ ಕುತೋಽಪ್ಯಸದೃಶಾಃ: ಅಗಸ್ತ್ಯನಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ಹೊರುವವರು

ಹಳ್ಳಿಯ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ ತನ್ನ ಸಂಬಳದಲ್ಲೇ ಊರಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಟ್ಟಲು ಹೊರಟರೆ, ನೋಡುವವರಿಗೆ ಅದು ಅವರ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಕೆಲಸದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲಸ ಆದಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಶಕ್ತಿ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂತಹ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಋಷಿಯ ಕಥೆಯಿಂದ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 215 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 215

ವಿಷಯ: ಸ್ವಭಾವತಃ ದೊಡ್ಡವರ ಕೆಲಸ · The work of the naturally great

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಹೇತೋಃ ಕುತೋಽಪ್ಯಸದೃಶಾಃ ಸುಜನಾ ಗರೀಯಃ ಕಾರ್ಯಂ ನಿಸರ್ಗಗುರವಃ ಸ್ಫುಟಮಾರಭಂತೇ
ಉತ್ಥಾಯ ಕಿಂ ಕಲಶತೋಽಪಿ ನ ಸಿಂಧುನಾಥಮುದ್ವೀಚಿಮಾಲಮಪಿ ಬದ್ಧಗವಾನಗಸ್ತ್ಯಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

हेतोः कुतोऽप्यसदृशाः सुजना गरीयः कार्यं निसर्गगुरवः स्फुटमारभन्ते
उत्थाय किं कलशतोऽपि न सिन्धुनाथमुद्वीचिमालमपि बद्धगवानगस्त्यः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

hetoḥ kuto’pyasadṛśāḥ sujanā garīyaḥ kāryaṃ nisargaguravaḥ sphuṭamārabhante
utthāya kiṃ kalaśato’pi na sindhunāthamudvīcimālamapi baddhagavānagastyaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಹೇತೋಃ (हेतोः, hetoḥ) = ಕಾರಣದಿಂದ (for a reason)
ಕುತೋಽಪ್ಯಸದೃಶಾಃ (कुतोऽप्यसदृशाः, kuto’pyasadṛśāḥ) = ಯಾವುದೋ ಒಂದರಿಂದ, ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದವರು (from somewhere, peerless ones)
ಸುಜನಾ (सुजना, sujanā) = ಸುಜನರು (good people)
ಗರೀಯಃ (गरीयः, garīyaḥ) = ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ (very weighty)
ಕಾರ್ಯಂ (कार्यं, kāryaṃ) = ಕೆಲಸವನ್ನು (task)
ನಿಸರ್ಗಗುರವಃ (निसर्गगुरवः, nisargaguravaḥ) = ಸ್ವಭಾವತಃ ಗುರುತ್ವವುಳ್ಳವರು (weighty by nature)
ಸ್ಫುಟಮಾರಭಂತೇ (स्फुटमारभन्ते, sphuṭamārabhante) = ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ (openly undertake)
ಉತ್ಥಾಯ (उत्थाय, utthāya) = ಎದ್ದು (having risen)
ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು (did not)
ಕಲಶತೋಽಪಿ (कलशतोऽपि, kalaśato’pi) = ಕಲಶದಿಂದಲೂ (even from the pot)
ನ (न, na) = ಅಲ್ಲವೇ (is it not)
ಸಿಂಧುನಾಥಮುದ್ವೀಚಿಮಾಲಮಪಿ (सिन्धुनाथमुद्वीचिमालमपि, sindhunāthamudvīcimālamapi) = ಅಲೆಗಳ ಸಾಲಿನ ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ (even the lord of rivers with its garland of waves)
ಬದ್ಧಗವಾನಗಸ್ತ್ಯಃ (बद्धगवानगस्त्यः, baddhagavānagastyaḥ) = ಹಿಡಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯ (Agastya who took hold)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸ್ವಭಾವತಃ ಗುರುತ್ವವುಳ್ಳ, ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಸುಜನರು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲಶದಿಂದ ಎದ್ದುಬಂದ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಅಲೆಗಳ ಸಾಲಿನ ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲವೇ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Peerless and weighty by nature, good people take up an enormous task openly, for some reason or other. Did not Agastya, risen from a pot, take hold even of the ocean with its garland of waves?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಅಗಸ್ತ್ಯ ಕಲಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಎಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಚಿಕ್ಕ ಕಲಶದಿಂದ ಬಂದವನು ಇಡೀ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮೀರಿದ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ. ಚಿಕ್ಕ ಮೂಲ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಲ್ಲ.

Agastya is famed in the Puranas as born from a pot. The tale of one from a small pot overcoming the whole ocean is the example. A small origin is no bar to a great deed.

ಕೊನೆಯ ಪದ ಬದ್ಧಗವಾನ್ ಎಂಬುದರ ನಿಖರ ಅರ್ಥ ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಅಗಸ್ತ್ಯ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕುಡಿದ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ.

We are not sure of the exact sense of the last word baddhagavan. Since the tale of Agastya drinking the ocean is famous, we have read it as having taken hold and mastered.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 51. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 51. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ಹೊರುವವರ ಗಾತ್ರ ನೋಡಿ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಬಾರದು. ಸ್ವಭಾವದ ಭಾರ ಹೊರಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

One should not gauge a person’s ability by size alone. The weight of character does not show outside.

ಹಾಗೆಂದು ಪ್ರತಿ ದೊಡ್ಡ ಹೇಳಿಕೆಯೂ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು ಯಾವುದೋ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸಿ ಮುಗಿಸಿದವರ ಬಗ್ಗೆ.

That does not make every big claim an achievement. The verse speaks of those who began for a good reason and finished.