ಪಾತ್ರಂ ಪವಿತ್ರಯತಿ: ಸತ್ಸಂಗವೆಂಬ ದೋಷವಿಲ್ಲದ ದೀಪ

ಓದುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಗಾಬರಿಯಾಗಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ರಾತ್ರಿ, ಒಬ್ಬ ಶಾಂತ ಸ್ನೇಹಿತ ಜೊತೆಗಿದ್ದರೆ ಕೋಣೆಯ ಗಾಳಿಯೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಏನೂ ಬೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂತಹ ಸಾಂಗತ್ಯವನ್ನು ದೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದೀಪದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಷವೂ ಇದಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಎಣಿಸುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 216 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 216

ವಿಷಯ: ಸತ್ಸಂಗವೆಂಬ ದೀಪ · Good company as a lamp

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪಾತ್ರಂ ಪವಿತ್ರಯತಿ ನೈವ ಗುಣಾನ್ಕ್ಷಿಣೋತಿ ಸ್ನೇಹಂ ನ ಸಂಹರತಿ ನಾಪಿ ಮಲಂ ಪ್ರಸೂತೇ
ದೋಷಾವಸಾನರುಚಿರಶ್ಚಲತಾಂ ನ ಧತ್ತೇ ಸತ್ಸಂಗಮಃ ಸುಕೃತಸದ್ಮನಿ ಕೋಽಪಿ ದೀಪಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

पात्रं पवित्रयति नैव गुणान्क्षिणोति स्नेहं न संहरति नापि मलं प्रसूते
दोषावसानरुचिरश्चलतां न धत्ते सत्संगमः सुकृतसद्मनि कोऽपि दीपः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

pātraṃ pavitrayati naiva guṇānkṣiṇoti snehaṃ na saṃharati nāpi malaṃ prasūte
doṣāvasānaruciraścalatāṃ na dhatte satsaṃgamaḥ sukṛtasadmani ko’pi dīpaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪಾತ್ರಂ (पात्रं, pātraṃ) = ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು (the vessel)
ಪವಿತ್ರಯತಿ ನೈವ (पवित्रयति नैव, pavitrayati naiva) = ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ (does it not purify, as it seems)
ಗುಣಾನ್ಕ್ಷಿಣೋತಿ (गुणान्क्षिणोति, guṇānkṣiṇoti) = ಗುಣಗಳನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ (wears away the strands or virtues)
ಸ್ನೇಹಂ ನ ಸಂಹರತಿ (स्नेहं न संहरति, snehaṃ na saṃharati) = ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆಯುವುದಿಲ್ಲ (does not draw back the oil or affection)
ನಾಪಿ (नापि, nāpi) = ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲ (nor)
ಮಲಂ (मलं, malaṃ) = ಮಸಿಯನ್ನು (soot or impurity)
ಪ್ರಸೂತೇ (प्रसूते, prasūte) = ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ (gives birth to)
ದೋಷಾವಸಾನರುಚಿರಶ್ಚಲತಾಂ (दोषावसानरुचिरश्चलतां, doṣāvasānaruciraścalatāṃ) = ದೋಷ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು (shining at the end of fault or night, unsteadiness)
ನ ಧತ್ತೇ (न धत्ते, na dhatte) = ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ (does not bear)
ಸತ್ಸಂಗಮಃ (सत्संगमः, satsaṃgamaḥ) = ಸತ್ಸಂಗ (good company)
ಸುಕೃತಸದ್ಮನಿ (सुकृतसद्मनि, sukṛtasadmani) = ಪುಣ್ಯದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ (in the house of merit)
ಕೋಽಪಿ (कोऽपि, ko’pi) = ಒಂದು ವಿಶೇಷ (some singular)
ದೀಪಃ (दीपः, dīpaḥ) = ದೀಪ (lamp)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸತ್ಸಂಗವು ಪುಣ್ಯದ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ದೀಪ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದೀಪದ ಹಾಗೆ ಅದು ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕಲೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮಸಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ದೋಷಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಂಚಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Good company is a singular lamp in the house of merit. Unlike an ordinary lamp it does not stain the vessel, wear down the wick or the virtues, drain the oil or the affection, or give off soot. It shines where faults come to an end, and it does not flicker.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಪಾತ್ರ ಎಂದರೆ ದೀಪದ ಹಣತೆ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಗುಣ ಎಂದರೆ ಬತ್ತಿಯ ದಾರ ಅಥವಾ ಸದ್ಗುಣ, ಸ್ನೇಹ ಎಂದರೆ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿ, ಮಲ ಎಂದರೆ ಮಸಿ ಅಥವಾ ಕಲ್ಮಷ.

Each key word carries two senses. Patra is the lamp’s vessel or the worthy person, guna the wick’s thread or a virtue, sneha oil or affection, mala soot or impurity.

ಮೊದಲ ಪಾದದ ನಿರಾಕರಣೆಯ ನಿಖರ ಬಲ ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದೀಪದ ಹೆಸರಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅವು ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಓಟದಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಚಮತ್ಕಾರ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

We are not sure of the exact force of the negation in the first pada. We have read it in the run of listing an ordinary lamp’s faults and saying this one has none. It seems to be a play of apparent contradiction.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 51. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 51. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹವಾಸ ನಮ್ಮಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಅಥವಾ ಗೆಳೆಯ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಸಂಪತ್ತು.

Good company lights us without taking anything from us. To have one such elder or friend is wealth.

ಅದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಾವೂ ಇತರರಿಗೆ ಹಾಗೆ ಉರಿಯದ, ಮಸಿ ಬಿಡದ ದೀಪವಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು.

Besides, we can try to be such a lamp for others, one that neither burns nor leaves soot.