ಅಣುರಪಿ ಮಣಿಃ: ಸಣ್ಣ ಮೈಯಲ್ಲೂ ಇರುವ ಸಹಜ ತೇಜಸ್ಸು

ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮಾತ್ರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಡೀ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯಂತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಪಾದ ಅದರ ಸಾರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 227 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 227

ವಿಷಯ: ಗಾತ್ರವಲ್ಲ, ತೇಜಸ್ಸು · Brilliance, not size

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 34 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅಣುರಪಿ ಮಣಿಃ ಪ್ರಾಣತ್ರಾಣಕ್ಷಮೋ ವಿಷಭಕ್ಷಿಣಾಂ ಶಿಶುರಪಿ ರುಷಾ ಸಿಂಹೀಸೂನುಃ ಸಮಾಹ್ವಯತೇ ಗಜಾನ್
ತನುರಪಿ ತರುಸ್ಕಂಧೋದ್ಭೂತೋ ದಹತ್ಯನಲೋ ವನಂ ಪ್ರಕೃತಿಮಹತಾಂ ಜಾತ್ಯಂ ತೇಜೋ ನ ಮೂರ್ತಿಮಪೇಕ್ಷತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अणुरपि मणिः प्राणत्राणक्षमो विषभक्षिणां शिशुरपि रुषा सिंहीसूनुः समाह्वयते गजान्
तनुरपि तरुस्कन्धोद्भूतो दहत्यनलो वनं प्रकृतिमहतां जात्यं तेजो न मूर्तिमपेक्षते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

aṇurapi maṇiḥ prāṇatrāṇakṣamo viṣabhakṣiṇāṃ śiśurapi ruṣā siṃhīsūnuḥ samāhvayate gajān
tanurapi taruskandhodbhūto dahatyanalo vanaṃ prakṛtimahatāṃ jātyaṃ tejo na mūrtimapekṣate

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅಣುರಪಿ (अणुरपि, aṇurapi) = ಸಣ್ಣದಾದರೂ (though tiny)
ಮಣಿಃ (मणिः, maṇiḥ) = ಮಣಿ, ರತ್ನ (a gem)
ಪ್ರಾಣತ್ರಾಣಕ್ಷಮೋ (प्राणत्राणक्षमो, prāṇatrāṇakṣamo) = ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾದದ್ದು (able to save life)
ವಿಷಭಕ್ಷಿಣಾಂ (विषभक्षिणां, viṣabhakṣiṇāṃ) = ವಿಷ ತಿಂದವರ (of those who have taken poison)
ಶಿಶುರಪಿ (शिशुरपि, śiśurapi) = ಮರಿಯಾದರೂ (though a cub)
ರುಷಾ (रुषा, ruṣā) = ಕೋಪದಿಂದ (in anger)
ಸಿಂಹೀಸೂನುಃ (सिंहीसूनुः, siṃhīsūnuḥ) = ಸಿಂಹಿಣಿಯ ಮಗ (the lioness’s son)
ಸಮಾಹ್ವಯತೇ (समाह्वयते, samāhvayate) = ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತದೆ (challenges)
ಗಜಾನ್ (गजान्, gajān) = ಆನೆಗಳಿಗೆ (elephants)
ತನುರಪಿ (तनुरपि, tanurapi) = ಸಣ್ಣದಾದರೂ (though slight)
ತರುಸ್ಕಂಧೋದ್ಭೂತೋ (तरुस्कन्धोद्भूतो, taruskandhodbhūto) = ಮರದ ಕಾಂಡದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ (sprung from a tree trunk)
ದಹತ್ಯನಲೋ (दहत्यनलो, dahatyanalo) = ಸುಡುತ್ತದೆ ಬೆಂಕಿ (fire burns)
ವನಂ (वनं, vanaṃ) = ಕಾಡನ್ನು (the forest)
ಪ್ರಕೃತಿಮಹತಾಂ (प्रकृतिमहतां, prakṛtimahatāṃ) = ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಹಾತ್ಮರ (of the great by nature)
ಜಾತ್ಯಂ (जात्यं, jātyaṃ) = ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದ (inborn)
ತೇಜೋ (तेजो, tejo) = ತೇಜಸ್ಸು (brilliance)
ನ ಮೂರ್ತಿಮಪೇಕ್ಷತೇ (न मूर्तिमपेक्षते, na mūrtimapekṣate) = ದೇಹದ ಆಕಾರವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ (does not wait on bodily form)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಣ್ಣ ಮಣಿಯಾದರೂ ವಿಷ ತಿಂದವರ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹದ ಮರಿ ಎಳೆಯದಾದರೂ ಕೋಪದಿಂದ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಮರದ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಬೆಂಕಿ ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಕಾಡನ್ನೇ ಸುಡುತ್ತದೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಹಾತ್ಮರಾದವರ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬಂದ ತೇಜಸ್ಸು ದೇಹದ ಆಕಾರವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A gem, though tiny, can save the life of those who have taken poison. A lion’s cub, though a child, challenges elephants in anger. A fire sprung from a tree trunk, though slight, burns the whole forest. The inborn brilliance of the naturally great does not wait on bodily form.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ವಿಷ ತಿಂದವರನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮಣಿ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆ. ಕವಿ ಅದನ್ನು ಉಪಮೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

A gem that saves one who has taken poison is an old popular belief. The poet uses it as an image, not as medical advice.

ಮೂರು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ ಎಂಬ ಪದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು, ಶಕ್ತಿ, ಧೈರ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ಅರ್ಥ. ಜಾತ್ಯ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಬಂದದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕುಲದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

After three examples comes the word tejas, which carries light, force and courage. Jatya means inborn, and we take it here not as pride of lineage.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 51. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 51. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ಕಿರಿಯರನ್ನು ವಯಸ್ಸು ನೋಡಿ ಕಡೆಗಣಿಸಬಾರದು. ಕೆಲವರ ಒಳಗಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಬೇಗನೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

New juniors should not be dismissed for their age. Teachers know that in some the inner brilliance shows early.

ತೇಜಸ್ಸು ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿವೇಕ ಬೇಕು. ಬೆಂಕಿ ಕಾಡನ್ನು ಸುಡಬಲ್ಲದು, ಅದು ಹೊಗಳಿಕೆಯೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಎಂದು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

Brilliance needs the wisdom to use it. Fire can burn a forest, and one may read that as both praise and caution.