ಅದಃ ಸಮಿತ್ಸಮ್ಮುಖವೀರ: ಶತ್ರುಸ್ತ್ರೀಯರ ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯ ಹಂಸಗಳು

ಯುದ್ಧದ ಸುದ್ದಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಅಳುವವರು ಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರು. ಗೆದ್ದವನನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಕಥೆಗಳು ಆ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಸಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಹಂಸಗಳು ಆಡುವುದು ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಗಸರ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 15 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 15

ವಿಷಯ: ಕೀರ್ತಿ ಹಂಸ, ಕಣ್ಣೀರಿನ ಜಲಪಾತ · Fame as swans in a waterfall of tears

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 24 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅದಃ ಸಮಿತ್ಸಮ್ಮುಖವೀರಯೌವತತ್ರುಟದ್ಭುಜಾಕಂಬುಮೃಣಾಲಹಾರಿಣೀ
ದ್ವಿಷದ್ಗಣಸ್ತ್ರೈಣದೃಗಂಬುನಿರ್ಝರೇ ಯಶೋಮರಾಲಾವಲಿರಸ್ಯ ಖೇಲತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अदः समित्सम्मुखवीरयौवतत्रुटद्भुजाकम्बुमृणालहारिणी
द्विषद्गणस्त्रैणदृगम्बुनिर्झरे यशोमरालावलिरस्य खेलति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

adaḥ samitsammukhavīrayauvatatruṭadbhujākambumṛṇālahāriṇī
dviṣadgaṇastraiṇadṛgambunirjhare yaśomarālāvalirasya khelati

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅದಃ (अदः, adaḥ) = ಅದು (ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಡುವ ಪದ) (that (a word that opens the sentence))
ಸಮಿತ್ಸಮ್ಮುಖವೀರಯೌವತ (समित्सम्मुखवीरयौवत, samitsammukhavīrayauvata) = ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರು ನಿಂತ ವೀರರ ಹೆಂಡತಿಯರ (ಸಮಿತ್, ಸಮ್ಮುಖ, ವೀರ, ಯೌವತ) (of the wives of the heroes who stood facing him in battle)
ತ್ರುಟದ್ಭುಜಾಕಂಬುಮೃಣಾಲಹಾರಿಣೀ (त्रुटद्भुजाकम्बुमृणालहारिणी, truṭadbhujākambumṛṇālahāriṇī) = ತೋಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಮುರಿದ ಶಂಖದ ಬಳೆಗಳೆಂಬ ತಾವರೆ ದಂಟುಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವ (ತ್ರುಟತ್, ಭುಜ, ಕಂಬು, ಮೃಣಾಲ, ಹಾರಿಣೀ) (carrying off the broken conch-shell bangles of their arms as if they were lotus stalks)
ದ್ವಿಷದ್ಗಣಸ್ತ್ರೈಣದೃಗಂಬುನಿರ್ಝರೇ (द्विषद्गणस्त्रैणदृगम्बुनिर्झरे, dviṣadgaṇastraiṇadṛgambunirjhare) = ಶತ್ರುಗಣದ ಹೆಂಗಸರ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ (ದ್ವಿಷತ್, ಗಣ, ಸ್ತ್ರೈಣ, ದೃಕ್, ಅಂಬು, ನಿರ್ಝರ) (in the waterfall of tears from the eyes of the enemy host’s women)
ಯಶೋಮರಾಲಾವಲಿರಸ್ಯ (यशोमरालावलिरस्य, yaśomarālāvalirasya) = ಈ ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿಯೆಂಬ ಹಂಸಗಳ ಸಾಲು (ಯಶಃ, ಮರಾಲ, ಆವಲಿಃ, ಅಸ್ಯ) (the row of swans that is this king’s fame)
ಖೇಲತಿ (खेलति, khelati) = ಆಡುತ್ತಿದೆ (plays)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರು ನಿಂತ ವೀರರ ಹೆಂಡತಿಯರ ತೋಳುಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಂಖದ ಬಳೆಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿವೆ. ಆ ಬಿಳಿ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ತಾವರೆ ದಂಟುಗಳೆಂಬಂತೆ ಒಯ್ಯುತ್ತ, ಈ ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿಯೆಂಬ ಹಂಸಗಳ ಸಾಲು ಶತ್ರುಗಣದ ಹೆಂಗಸರ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The shell bangles on the arms of the wives of the heroes who stood against him in battle have broken. Carrying off those white fragments as though they were lotus stalks, the row of swans that is this king’s fame plays in the waterfall of tears from the eyes of the enemy host’s women.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಹಂಸಗಳಿಗೆ ತಾವರೆ ದಂಟು ಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದು ಕಾವ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಶಂಖದ ಬಳೆಯ ಬಿಳುಪು ತಾವರೆ ದಂಟಿನ ತಂತುವಿನ ಬಿಳುಪಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಬಳೆಗಳು ಮುರಿಯುವುದು ಗಂಡನ ಸಾವಿನ ಸೂಚನೆ ಎಂದು ಓದಬಹುದು. ಅದಲ್ಲದೆ ಹರಿಯುವ ಕಣ್ಣೀರು ಜಲಪಾತವಾಗಿ ಹಂಸಗಳಿಗೆ ಆಟದ ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

Swans loving lotus stalks is a convention of the poetry. The white of a shell bangle resembles the white fibre of a lotus stalk. The breaking of the bangles can be read as a sign of a husband’s death. The streaming tears then become a waterfall in which the swans can play.

ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಬಿಳಿಯದು, ಹಾಲಿನಂತೆ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹರಡುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಆ ಬಿಳುಪೇ ಹಂಸಗಳಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ರೂಪಕ, ಜೊತೆಗೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಯುದ್ಧದ ದುಃಖವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.

In Sanskrit poetry fame is white and spreads like milk or the moon. Here that whiteness becomes swans. It is a metaphor and also an exaggeration. The grief of war is used here as part of the picture of praise.

ಮೊದಲ ಪದ ಅದಃ ಅನ್ನು ನಾವು ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಡುವ ಪದವೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಅದರ ನಿಖರ ಬಳಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.

We have taken the opening word adah as a word that sets up the sentence. Its exact use is slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 135. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 135. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಗೆಲುವಿನ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಯಾರದೋ ಕಣ್ಣೀರು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವಾಗ ಸೋತವರು ಯಾರು ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಬಹುದು.

Behind the praise of a victory there are someone else’s tears, and this verse shows it in the very language of praise. Reading any success story, we may ask once who the losers were.

ಇದೊಂದು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ರಾಜಸ್ತುತಿ. ಇಂದಿನ ಓದುಗ ಇದನ್ನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವ ಮಾತೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನ ಕಾವ್ಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿ ಅದರ ಚಿತ್ರಗಳ ಜಾಣ್ಮೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸಾಕು.

This is an old court praise. A reader today need not take it as admiration for war. It is enough to read it in the manner of its time and notice the cleverness of its images.