ಆಲಾನಂ ಜಯಕುಂಜರಸ್ಯ: ರಾಜನ ತೋಳಿಗೆ ಹಲವು ಹೋಲಿಕೆಗಳು

ಕಷ್ಟದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಕಂಬ, ದಾಟಲು ಒಂದು ಸೇತುವೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಎಷ್ಟು ನೆಮ್ಮದಿ. ನಂಬಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ಬೆಟ್ಟದಂತೆ, ಕಂಬದಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ರಾಜನ ಒಂದು ತೋಳನ್ನೇ ಹೀಗೆ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಈ ಹೋಲಿಕೆಗಳೇ ಇದರ ಚಮತ್ಕಾರ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 211 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 211

ವಿಷಯ: ರಾಜನ ತೋಳಿನ ಹೋಲಿಕೆಗಳು · Images for a king’s arm

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಆಲಾನಂ ಜಯಕುಂಜರಸ್ಯ ದೃಷದಾಂ ಸೇತುರ್ವಿಪದ್ವಾರಿಧೇಃ ಪೂರ್ವಾದ್ರಿಃ ಕರವಾಲಚಂಡಮಹಸೋ ಲೀಲೋಪಧಾನಂ ಶ್ರಿಯಃ
ಸಂಗ್ರಾಮಾಮೃತಸಾಗರಪ್ರಮಥನಕ್ರೀಡಾವಿಧೌ ಮಂದರೋ ರಾಜನ್ರಾಜತಿ ವೈರಿರಾಜವನಿತಾವೈಧವ್ಯದಸ್ತೇ ಭುಜಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

आलानं जयकुञ्जरस्य दृषदां सेतुर्विपद्वारिधेः पूर्वाद्रिः करवालचण्डमहसो लीलोपधानं श्रियः
संग्रामामृतसागरप्रमथनक्रीडाविधौ मन्दरो राजन्राजति वैरिराजवनितावैधव्यदस्ते भुजः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ālānaṃ jayakuñjarasya dṛṣadāṃ seturvipadvāridheḥ pūrvādriḥ karavālacaṇḍamahaso līlopadhānaṃ śriyaḥ
saṃgrāmāmṛtasāgarapramathanakrīḍāvidhau mandaro rājanrājati vairirājavanitāvaidhavyadaste bhujaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಆಲಾನಂ (आलानं, ālānaṃ) = ಆನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕಂಬ (a post to tether an elephant)
ಜಯಕುಂಜರಸ್ಯ (जयकुञ्जरस्य, jayakuñjarasya) = ವಿಜಯವೆಂಬ ಆನೆಯ (of the elephant called Victory)
ದೃಷದಾಂ (दृषदां, dṛṣadāṃ) = ಕಲ್ಲುಗಳ (of stones)
ಸೇತುರ್ವಿಪದ್ವಾರಿಧೇಃ (सेतुर्विपद्वारिधेः, seturvipadvāridheḥ) = ಸೇತುವೆ, ವಿಪತ್ತೆಂಬ ಕಡಲಿಗೆ (ಸೇತುಃ + ವಿಪದ್ವಾರಿಧೇಃ) (a bridge over the sea of misfortune (setuh + vipadvaridheh))
ಪೂರ್ವಾದ್ರಿಃ (पूर्वाद्रिः, pūrvādriḥ) = ಉದಯ ಪರ್ವತ (the eastern mountain where the sun rises)
ಕರವಾಲಚಂಡಮಹಸೋ (करवालचण्डमहसो, karavālacaṇḍamahaso) = ಖಡ್ಗವೆಂಬ ಪ್ರಖರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ (to the sun of fierce brilliance that is the sword)
ಲೀಲೋಪಧಾನಂ (लीलोपधानं, līlopadhānaṃ) = ಆಟದ ತಲೆದಿಂಬು (a pillow for sport)
ಶ್ರಿಯಃ (श्रियः, śriyaḥ) = ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ (for Shri, fortune)
ಸಂಗ್ರಾಮಾಮೃತಸಾಗರಪ್ರಮಥನಕ್ರೀಡಾವಿಧೌ (संग्रामामृतसागरप्रमथनक्रीडाविधौ, saṃgrāmāmṛtasāgarapramathanakrīḍāvidhau) = ಯುದ್ಧವೆಂಬ ಅಮೃತಸಾಗರವನ್ನು ಕಡೆಯುವ ಆಟದಲ್ಲಿ (in the sport of churning the nectar ocean of battle)
ಮಂದರೋ (मन्दरो, mandaro) = ಮಂದರ ಪರ್ವತ (Mount Mandara)
ರಾಜನ್ರಾಜತಿ (राजन्राजति, rājanrājati) = ರಾಜನೇ, ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ (ರಾಜನ್ + ರಾಜತಿ) (O king, it shines (rajan + rajati))
ವೈರಿರಾಜವನಿತಾವೈಧವ್ಯದಸ್ತೇ (वैरिराजवनितावैधव्यदस्ते, vairirājavanitāvaidhavyadaste) = ಶತ್ರುರಾಜರ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ವೈಧವ್ಯ ಕೊಡುವ ನಿನ್ನ (ವೈಧವ್ಯದಃ + ತೇ) (your, which gives widowhood to the wives of enemy kings (vaidhavyadah + te))
ಭುಜಃ (भुजः, bhujaḥ) = ತೋಳು (arm)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ತೋಳು ವಿಜಯವೆಂಬ ಆನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕಂಬ, ವಿಪತ್ತೆಂಬ ಕಡಲಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಸೇತುವೆ, ಖಡ್ಗವೆಂಬ ಪ್ರಖರ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಉದಯ ಪರ್ವತ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅದು ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಆಟದ ತಲೆದಿಂಬು. ಯುದ್ಧವೆಂಬ ಅಮೃತಸಾಗರವನ್ನು ಕಡೆಯುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ಅದು ಮಂದರ ಪರ್ವತ. ಶತ್ರುರಾಜರ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ವೈಧವ್ಯ ಕೊಡುವ ನಿನ್ನ ತೋಳು ಹೀಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O king, your arm is the post that tethers the elephant called Victory, a stone bridge across the sea of misfortune, and the eastern mountain for the fierce sun that is your sword. It is also the pillow on which Fortune plays. In the sport of churning the nectar ocean of battle it is Mount Mandara. Your arm, which brings widowhood to the wives of enemy kings, shines like this.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕಡೆಗೋಲಾಗಿ ಬಳಸಿ ಹಾಲ್ಗಡಲನ್ನು ಕಡೆದಾಗ ಅಮೃತ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣದ ಕಥೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನ ತೋಳೇ ಕಡೆಗೋಲು, ಯುದ್ಧವೇ ಸಾಗರ, ಹುಟ್ಟುವ ಅಮೃತವೇ ಕೀರ್ತಿ ಎಂದು ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

In the old story Mount Mandara was used as the churning rod and nectar rose from the milk ocean. Here the king’s arm is the rod, battle the ocean, and the nectar that rises is fame, as the footnote in the book explains.

ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ರೂಢಿ. ಖಡ್ಗವೇ ಸೂರ್ಯನಾದರೆ ಅದು ಮೇಲೇಳುವ ಬೆಟ್ಟವಾಗಿ ತೋಳು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ರೂಪಕ, ಅಂದರೆ ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದೇ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹೋಲಿಕೆ.

Poets often compare brilliance to the sun. If the sword is the sun, the arm becomes the hill from which it rises. This is a metaphor, a comparison that says one thing simply is the other.

ಸೇತುವೆ ಕಲ್ಲಿನದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

By calling the bridge a bridge of stones, the verse hints that it will not be washed away, as the footnote points out.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 109. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 109. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನಂಬಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಒಂದೇ ಹೋಲಿಕೆ ಸಾಲುವುದಿಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಫೋನಿನ ಆಚೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅರಿವೇ ರೆಸಿಡೆಂಟರಿಗೆ ಒಂದು ಸೇತುವೆಯಂತೆ.

No single comparison is enough for someone we trust. On a night shift, simply knowing that a senior colleague is at the other end of the phone is like a bridge for a resident.

ಹೊಗಳುವಾಗ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಪೇರಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಹೋಲಿಕೆಗಳೂ ಬಲ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಒಂದೊಂದು ಹೋಲಿಕೆ ಯಾವ ಗುಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಿದರೆ ಹೊಗಳಿಕೆ ಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

When praising, it is easy to pile comparison on comparison. Here all of them speak of strength and protection. Asking which quality each image names keeps praise in measure.