ಕೋ ದಂಡಂ ನ ದದಾತಿ: ಬಿಲ್ಲು ಬಿಗಿದರೆ ಕಪ್ಪ ಕೊಡದವರು ಯಾರು

ಕೋ ದಂಡಂ ನ ದದಾತಿ ಸುಭಾಷಿತ: ರಾಜ ಬಿಲ್ಲು ಬಿಗಿದರೆ ಕಪ್ಪ ಕೊಡದವರು ಯಾರು, ಹೆದರಿ ಓಡದ ಶತ್ರು ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಕೋ ದಂಡಂ ನ ದದಾತಿ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಊರಿಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಒಡೆಯನೊಬ್ಬ ಬಂದರೆ ಯಾರೂ ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಹುಬ್ಬು ಸ್ವಲ್ಪ ಏರಿದರೂ ಬಾಕಿ ಕೊಡಬೇಕಾದವರು ಹಣ ತಂದು ಇಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಭಯವನ್ನು ರಾಜನ ಮುಂದೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ, ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳುಗನಿಗೇ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 209 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 209

ವಿಷಯ: ರಾಜನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಭಯ · The fear a king’s bow brings

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕೋ ದಂಡಂ ನ ದದಾತಿ ದೇವ ಭವತೇ ಕೋದಂಡಮಾತನ್ವತೇ ಕೋ ನಾರಾತಿರುಪೈತಿ ಪಾರಮುದಧೇಃ ಕೋಣಾರುಣೇ ಲೋಚನೇ
ಕಾ ಕುಂಚಾಂತರಮೇತ್ಯ ವೈರಿತರುಣೀ ಕಾಕುಂ ನ ವಾ ಭಾಷತೇ ರಾಜನ್ಗರ್ಜತಿ ವಾರಣೇ ತವ ಪುರಃ ಕೋ ವಾ ರಣೇ ವರ್ತತಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

को दण्डं न ददाति देव भवते कोदण्डमातन्वते को नारातिरुपैति पारमुदधेः कोणारुणे लोचने
का कुञ्चान्तरमेत्य वैरितरुणी काकुं न वा भाषते राजन्गर्जति वारणे तव पुरः को वा रणे वर्तताम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ko daṇḍaṃ na dadāti deva bhavate kodaṇḍamātanvate ko nārātirupaiti pāramudadheḥ koṇāruṇe locane
kā kuñcāntarametya vairitaruṇī kākuṃ na vā bhāṣate rājangarjati vāraṇe tava puraḥ ko vā raṇe vartatām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಕೋ (को, ko) = ಯಾರು (who)
  • ದಂಡಂ (दण्डं, daṇḍaṃ) = ದಂಡವನ್ನು, ಅಂದರೆ ಕಪ್ಪವನ್ನು (tribute, or a fine)
  • ನ ದದಾತಿ (न ददाति, na dadāti) = ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ (does not give)
  • ದೇವ (देव, deva) = ಒಡೆಯನೇ (O lord)
  • ಭವತೇ (भवते, bhavate) = ನಿನಗೆ (to you)
  • ಕೋದಂಡಮಾತನ್ವತೇ (कोदण्डमातन्वते, kodaṇḍamātanvate) = ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬಿಗಿಯುವ ನಿನಗೆ (ಕೋದಂಡಂ + ಆತನ್ವತೇ) (to you as you stretch the bow (kodandam + atanvate))
  • ಕೋ (को, ko) = ಯಾವ (which)
  • ನಾರಾತಿರುಪೈತಿ (नारातिरुपैति, nārātirupaiti) = ಶತ್ರು ಸೇರದೇ ಇರುವನೇ (ನ + ಅರಾತಿಃ + ಉಪೈತಿ) (what enemy does not reach (na + aratih + upaiti))
  • ಪಾರಮುದಧೇಃ (पारमुदधेः, pāramudadheḥ) = ಸಮುದ್ರದ ಆಚೆಯ ದಡವನ್ನು (ಪಾರಂ + ಉದಧೇಃ) (the far shore of the sea (param + udadheh))
  • ಕೋಣಾರುಣೇ (कोणारुणे, koṇāruṇe) = ಕಣ್ಣಂಚು ಕೆಂಪಾದ (ಕೋಣ + ಅರುಣೇ) (with the corners red (kona + arune))
  • ಲೋಚನೇ (लोचने, locane) = ಕಣ್ಣುಗಳು ಇರುವಾಗ (when the eyes are so)
  • ಕಾ (का, kā) = ಯಾವ (which)
  • ಕುಂಚಾಂತರಮೇತ್ಯ (कुञ्चान्तरमेत्य, kuñcāntarametya) = ಒಳಗಿನ ಅಡಗುತಾಣವನ್ನು ಸೇರಿ, ಪದದ ಅರ್ಥ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ (ಕುಂಚಾಂತರಂ + ಏತ್ಯ) (having reached an inner hiding place, the word is uncertain (kunchantaram + etya))
  • ವೈರಿತರುಣೀ (वैरितरुणी, vairitaruṇī) = ಶತ್ರುವಿನ ಯುವ ಪತ್ನಿ (the enemy’s young wife)
  • ಕಾಕುಂ (काकुं, kākuṃ) = ಭಯದಿಂದ ಬದಲಾದ ದನಿಯನ್ನು (a voice altered by fear)
  • ನ ವಾ ಭಾಷತೇ (न वा भाषते, na vā bhāṣate) = ಆಡುವುದಿಲ್ಲವೇ (does she not speak)
  • ರಾಜನ್ಗರ್ಜತಿ (राजन्गर्जति, rājangarjati) = ರಾಜನೇ, ಗರ್ಜಿಸುವಾಗ (ರಾಜನ್ + ಗರ್ಜತಿ) (O king, when it roars (rajan + garjati))
  • ವಾರಣೇ (वारणे, vāraṇe) = ಆನೆ (the elephant)
  • ತವ ಪುರಃ (तव पुरः, tava puraḥ) = ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ (before you)
  • ಕೋ ವಾ (को वा, ko vā) = ಯಾರು ತಾನೇ (who indeed)
  • ರಣೇ (रणे, raṇe) = ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (in battle)
  • ವರ್ತತಾಮ್ (वर्तताम्, vartatām) = ನಿಲ್ಲುವನು (would stand)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಒಡೆಯನೇ, ನೀನು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬಿಗಿದರೆ ಕಪ್ಪ ಕೊಡದವರು ಯಾರು. ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣಂಚು ಕೆಂಪಾದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಆಚೆಯ ದಡಕ್ಕೆ ಓಡದ ಶತ್ರು ಯಾರು. ಶತ್ರುವಿನ ಯಾವ ಯುವ ಪತ್ನಿ ಅಡಗುತಾಣವನ್ನು ಸೇರಿ ನಡುಗುವ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಆನೆ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಗರ್ಜಿಸುವಾಗ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲವರು ಯಾರು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, when you stretch your bow, who does not pay tribute. When the corners of your eyes redden, which enemy does not flee to the far shore of the sea. Which enemy’s young wife, having reached some inner hiding place, does not speak in a voice shaken by fear. O king, when your elephant trumpets before you, who could stand in battle.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕೋ ದಂಡಂ ಮತ್ತು ಕೋದಂಡಂ ಕೇಳಲು ಒಂದೇ ರೀತಿ. ಮೊದಲನೆಯದರ ಅರ್ಥ ಯಾರು ಕಪ್ಪ, ಎರಡನೆಯದರ ಅರ್ಥ ಬಿಲ್ಲು. ಇದೇ ರೀತಿ ಕೋ ನಾರಾತಿಃ ಮತ್ತು ಕೋಣಾರುಣೇ, ಕಾ ಕುಂಚ ಮತ್ತು ಕಾಕುಂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೊಂದು ಶಬ್ದದ ಆಟ.

Ko dandam and kodandam sound alike, one meaning who gives tribute and the other the bow. In the same way ko naratih and konarune, and ka kunch and kakum, echo each other. It is a game of sound.

ಕಾಕು ಎಂದರೆ ಭಯ ಅಥವಾ ದುಃಖದಿಂದ ಬದಲಾದ ದನಿ. ಪದ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ಮನೆಯವರ ಭಯವನ್ನೂ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಗೆಲುವು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಬರುತ್ತದೆ.

Kaku means a voice changed by fear or grief. By mentioning the fear of the enemy’s household too, the verse suggests that the victory is not only over soldiers.

ಮೂರನೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿನ ಕುಂಚಾಂತರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಅದರ ಅರ್ಥ ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಒಳಗಿನ ಅಡಗುತಾಣ ಎಂಬುದು ಊಹೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಾಲಿನ ವಿವರ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು.

We keep the word kunchantara in the third question as printed. Its meaning is not certain to us. An inner hiding place is a guess, so the detail of that line may differ a little.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 108. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 108. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಭಯದಿಂದ ಸಿಗುವ ವಿಧೇಯತೆ ಬೇಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ರೆಸಿಡೆಂಟರು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು. ಆದರೆ ರೋಗಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬರುವುದು ಗೌರವದಿಂದ.

Obedience won through fear does not last. Residents may come on time out of fear of a senior doctor’s anger. But the habit of caring well for a patient grows from respect.

ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸತ್ಯವರದಿಯಂತೆ ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ. ರಾಜನ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ಕವಿಯ ಕೆಲಸ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅದರ ಶಬ್ದ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

A verse of praise need not be read as a factual report. Knowing that exaggerating the king’s strength is the poet’s task, we can enjoy its play of sound.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ