ಅಮಿತಃ ಸಮಿತಃ ಪ್ರಾಪ್ತೈ: ಅಳತೆಯಿಲ್ಲದ ಗುಣ, ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಅಹಿತ

ಶಾಲೆಗೆ ಹೊಸ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಬಂದಾಗ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಮಕ್ಕಳು ನಿರಾಳರಾಗುತ್ತಾರೆ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜನರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಹೊಸ ಮಾತೇನಲ್ಲ.

ಇದೊಂದು ರಾಜಪ್ರಶಂಸೆಯ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ. ಅಮಿತ, ಸಮಿತ ಮತ್ತು ಅಹಿತ, ಸಹಿತ ಎಂಬ ಪ್ರಾಸದ ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಎರಡು ಮುಖಗಳನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 36 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 36

ವಿಷಯ: ರಾಜನ ಎರಡು ಮುಖ · Two faces of a king

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅಮಿತಃ ಸಮಿತಃ ಪ್ರಾಪ್ತೈರುತ್ಕರ್ಷೈರ್ಹರ್ಷದಃ ಪ್ರಭೋ
ಅಹಿತಃ ಸಹಿತಃ ಸಾಧುಯಶೋಭಿರಸತಾಮಸಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अमितः समितः प्राप्तैरुत्कर्षैर्हर्षदः प्रभो
अहितः सहितः साधुयशोभिरसतामसि

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

amitaḥ samitaḥ prāptairutkarṣairharṣadaḥ prabho
ahitaḥ sahitaḥ sādhuyaśobhirasatāmasi

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅಮಿತಃ (अमितः, amitaḥ) = ಅಳತೆಯಿಲ್ಲದವನು (boundless)
ಸಮಿತಃ (समितः, samitaḥ) = ಕೂಡಿದವನು (joined, endowed)
ಪ್ರಾಪ್ತೈರುತ್ಕರ್ಷೈರ್ಹರ್ಷದಃ (प्राप्तैरुत्कर्षैर्हर्षदः, prāptairutkarṣairharṣadaḥ) = ಪಡೆದ ಉತ್ಕರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುವವನು (ಪ್ರಾಪ್ತೈಃ + ಉತ್ಕರ್ಷೈಃ + ಹರ್ಷದಃ) (the giver of delight through the excellences he has won)
ಪ್ರಭೋ (प्रभो, prabho) = ಓ ಒಡೆಯನೇ (O lord)
ಅಹಿತಃ (अहितः, ahitaḥ) = ಹಿತವಲ್ಲದವನು (no friend, harmful)
ಸಹಿತಃ (सहितः, sahitaḥ) = ಕೂಡಿದವನು (accompanied)
ಸಾಧುಯಶೋಭಿರಸತಾಮಸಿ (साधुयशोभिरसतामसि, sādhuyaśobhirasatāmasi) = ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೆಟ್ಟವರ ಪಾಲಿಗೆ ನೀನು ಇದ್ದೀಯೆ (ಸಾಧುಯಶೋಭಿಃ + ಅಸತಾಂ + ಅಸಿ) (with fair renown, and to the wicked you are)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಒಡೆಯನೇ, ನೀನು ಅಳತೆಯಿಲ್ಲದವನು. ಅದಲ್ಲದೆ ನೀನು ಪಡೆದ ಉತ್ಕರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವವನು. ದುಷ್ಟರ ಪಾಲಿಗೆ ನೀನು ಹಿತವಲ್ಲದವನು, ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದವನು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, you are boundless. And joined with the excellences you have won, you bring delight. To the wicked you are no friend, and you go with the fair renown of the good.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಅಮಿತ, ಸಮಿತ ಮತ್ತು ಅಹಿತ, ಸಹಿತ ಎಂಬ ಜೋಡಿಗಳು ಪ್ರಾಸದ ಆಟ. ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಬದಲಾದರೆ ಅರ್ಥ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಸಮಿತ ಪದಕ್ಕೆ ಕೂಡಿದ ಎಂದೂ ಅಳತೆಯುಳ್ಳ ಎಂದೂ ಅರ್ಥ ಸಾಧ್ಯ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ.

The pairs amita, samita and ahita, sahita are sound play, where changing one letter turns the sense around. Samita can mean joined or measured, so we have kept our rendering cautious.

ದುಷ್ಟರಿಗೆ ವೈರಿ, ಸಜ್ಜನರ ಕೀರ್ತಿಯ ಜೊತೆಗಾರ ಎಂದು ರಾಜನನ್ನು ಹೊಗಳುವುದು ರಾಜಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಢಿ. ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯತನ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಚಾತುರ್ಯ.

Praising a king as a foe to the wicked and a companion to the renown of the good is a common habit of royal praise. The skill here lies in naming his strength and his goodness in a single line.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 102. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 102. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರೊಬ್ಬರು ರೋಗಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕಠಿಣ ಮಾತು ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.

One person can be a support to some and a stern face to others, and that is no fault. A senior doctor reassures the patient and speaks hard words to a careless student. Both come from the same mind.

ಆದರೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ನಂಬಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯವರಿಗೆ ಹಿತ, ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಅಹಿತ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸುಲಭ. ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿ ತೋರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಇಂದಿನ ಓದುಗ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

But a verse of praise need not be taken at its word. It is easy to say a man is a friend to the good and a foe to the wicked. A reader today may remember that living it out is the hard part.