ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ಸಮರೇಷು: ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಕೈ ಬಿಡದ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ

ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಪಾಠ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಬರುವ ಅನುಭವ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬೆನ್ನು ಬಿಡದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ಬೇರೆಯದೇ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ರಾಜನ ಬೆನ್ನು ಬಿಡದ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು, ಪತಿಯನ್ನು ಎಂದೂ ಬಿಡದ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 37 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 37

ವಿಷಯ: ಬಿಡದ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ · Victory that never leaves

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ಸಮರೇಷು ತ್ವಾ ವಿಜಯಶ್ರೀರ್ನ ಮುಂಚತಿ
ಪ್ರಭಾವಪ್ರಭವಂ ಕಾಂತ ಸ್ವಾಧೀನಪತಿಕಾ ಯಥಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

स्वप्नेऽपि समरेषु त्वा विजयश्रीर्न मुञ्चति
प्रभावप्रभवं कान्त स्वाधीनपतिका यथा

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

svapne’pi samareṣu tvā vijayaśrīrna muñcati
prabhāvaprabhavaṃ kānta svādhīnapatikā yathā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ (स्वप्नेऽपि, svapne’pi) = ಕನಸಿನಲ್ಲೂ (ಸ್ವಪ್ನೇ + ಅಪಿ) (even in a dream)
ಸಮರೇಷು (समरेषु, samareṣu) = ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ (in battles)
ತ್ವಾ (त्वा, tvā) = ನಿನ್ನನ್ನು (ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ) (you (the printed form lacks its final anusvara))
ವಿಜಯಶ್ರೀರ್ನ (विजयश्रीर्न, vijayaśrīrna) = ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಇಲ್ಲ (ವಿಜಯಶ್ರೀಃ + ನ) (the fortune of victory does not)
ಮುಂಚತಿ (मुञ्चति, muñcati) = ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ (leave)
ಪ್ರಭಾವಪ್ರಭವಂ (प्रभावप्रभवं, prabhāvaprabhavaṃ) = ತೇಜಸ್ಸೇ ಮೂಲವಾದ (whose source is splendour)
ಕಾಂತ (कान्त, kānta) = ಪ್ರಿಯನನ್ನು (ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ) (the beloved (the printed form lacks its final anusvara))
ಸ್ವಾಧೀನಪತಿಕಾ (स्वाधीनपतिका, svādhīnapatikā) = ಪತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ ಹೆಂಡತಿ (a wife who holds her husband in her sway)
ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ (as)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ಬಿಡದಂತೆ, ತೇಜಸ್ಸೇ ಮೂಲವಾದ ಪ್ರಿಯನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅವಳು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even in a dream, in battles, the fortune of victory does not leave you. As a wife who holds her husband in her sway does not leave her beloved, so she does not leave you, the beloved whose source is splendour.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸ್ವಾಧೀನಪತಿಕಾ ಎಂಬುದು ನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಎಂಟು ಬಗೆಯ ನಾಯಿಕೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ಪತಿ ತನ್ನ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರುವವಳು ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಅಂಥವಳು ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕವಿ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾನೆ.

Svadhinapatika is one of the eight types of heroine named in the theory of drama and poetry. She is the woman who holds her husband in her sway. Such a woman does not leave her husband, and the poet lends that steadiness to the goddess of victory.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ತ್ವಾ ಮತ್ತು ಕಾಂತ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಠ ಮುದ್ರಣವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದೆ, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಆ ಪದಗಳನ್ನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯನನ್ನು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದೇವೆ.

On the printed page the final anusvara is not visible on the two words rendered tva and kanta. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain. We have taken those words as you and the beloved.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 102. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 102. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನೂರು ಬಾರಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಕೌಶಲ್ಯ ನಿದ್ದೆಗಣ್ಣಿನ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯಲ್ಲೂ ಕೈ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗೆಲುವು ಬೆನ್ನು ಬಿಡದಿರುವುದು ಇಂಥ ತಯಾರಿಯ ಫಲ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನಾವು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

A skill practised a hundred times does not desert a person even on a drowsy night shift. We may read the verse as saying that victory which stays is the fruit of that kind of preparation.

ಆದರೆ ರಾಜಪ್ರಶಂಸೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಯಾವ ಗೆಲುವೂ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ. ಗೆದ್ದವನು ತನ್ನ ಅಭ್ಯಾಸ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಹೋಗಬಹುದು.

But royal praise is exaggeration, and we should not forget it. No victory is fixed for good. If the winner gives up the practice, it may go.